Tentoonstelling John Akomfrah in STUK

Geweld van alle tijden

09 April 2016
Recensie
Auteur(s): Joes Minis
In het STUK zijn tot en met 22 mei twee films te zien van de hand van John Akomfrah. De ene, "Handsworth Songs", vestigde zijn naam als filmmaker. De tweede is zijn jongste creatie: Auto Da Fé.

John Akomfrah geldt als een grootheid binnen de filmwereld. Hij is een van de oprichters van het Black Audio Film Collective, een groep zwarte filmmakers die met hun films de sociale ongelijkheid in Groot-Brittannië wilden aantonen en daarmee inspeelden op de sociale onrust in de jaren ’80.

Handsworth Songs gaat over de rellen in Birmingham en Londen in 1985. Die rellen waren ontstaan nadat in een postkantoor in die stad twee Aziatische broers verbrand waren teruggevonden. Volgens de Aziatische gemeenschap waren ze overvallen en levend verbrand door een groep zwarten. Volgens de zwarte buurtbrigade wilden de twee broers tegen beter weten in het postkantoor beschermen en vonden ze de dood in het vuur.

Zien we rassenhaat of een falende overheid?

Wat volgde waren hevige rellen in Engeland, die niet alleen werden gekenmerkt door onderlinge rassenhaat, maar ook door buitensporig geweld. Het Black Audio Film Collective speelde daar, met John Akomfrah voorop, handig op in en maakte een ingrijpende documentaire over de rellen.

De kijker ziet niet alleen de oproerpolitie en de brandbommen die over en weer vliegen, maar ook discussies tussen buurtbewoners, tussen ambtenaren en dominees, tussen commissarissen en relschoppers. Je krijgt het idee dat je met de neus boven op de gebeurtenissen staat. Zeker vergeleken met de andere film is Handsworth Songs echter erg droog. Wie op voorhand niet weet waar de film over gaat, zal daar tijdens het kijken ook maar moeilijk achter komen.

Geloofsdaad

Auto Da Fé, Portugees voor "geloofsdaad", laat op zeer serene wijze verschillende migratiegolven zien die zijn ingegeven door vervolgingen. Waar in Handsworth Songs veel dialogen te zien zijn en zelfs een voice-over, wordt in Auto Da Fé geen woord gesproken.

Auto Da Fé is geschoten op Barbados, en is voornamelijk samengesteld uit archiefbeelden. De nadruk ligt gedurende de hele film, die zo’n 40 minuten duurt, op de oceaan. De camera scheert over de golven of langs de kust, of toont hoe de zee het strand overspoelt. De kijker krijgt prachtige natuurbeelden in full HD over zich heen en durft zo nogal eens te vergeten dat de film in feite over vervolgingen gaat. Het lijkt heel tegenstrijdig om zo'n zwaar onderwerp te combineren met zulke paradijselijke beelden

In Auto Da Fé wordt geen woord gesproken

De film toont acht vervolgingen die bij het grote publiek weinig tot niet bekend zijn, zoals de Jodenvervolgingen in Brazilië in het midden van de zeventiende eeuw. In de klederdracht uit de tijd van de vervolging lopen de acteurs door verschillende ruïnes op het eiland. Soms lijkt het daardoor op een cosplay-modeshow, maar het blijft geloofwaardig. Pas op het einde, als er meer en meer mensen in beeld komen, komt het geheel te geregisseerd over.

De films staan allebei open voor interpretatie. Zien we rassenhaat, of zien we een falende overheid? Zien we vervolgingen, of zien we een nieuw leven op een andere plaats? Beide films zetten in ieder geval aan tot denken. De beelden uit Londen in 1985 lijken wel heel erg op de beelden uit Ferguson vorig jaar. Vervolgingen en geweld lijken even van alle tijden. Beide films roepen meer vragen op dan dat ze antwoorden geven. Misschien zijn ze juist daarom ook het bekijken meer dan waard.