CampusToneel speelt Ionesco in Zwartzusterscollege
"De peuken zijn bedoeld"
De vzw CampusToneel is een toneelvereniging die bestaat uit studenten, personeelsleden en alumni van de KU Leuven. De vzw werd opgericht op 22 mei 1989 en is nu aan haar achtste seizoen toe. In de beginjaren maakten vooral KUL-personeelsleden deel uit van de groep. De laatste tijd bestaat ze grotendeels uit studenten. CaTo brengt jong Vlaams toneel (bijvoorbeeld van Johan Albalonga) en klassiekers -- de afgelopen jaren onder andere werk van Fassbinder, Shakespeare en Sartre. Vanaf woensdag 15 januari teisteren ze u en mij en de geesten der nonnen van het Zwartzusterscollege tien avonden lang met absurd werk van Ionesco.
Iedereen heeft ooit wel eens een of ander werk van deze prettig gestoorde klassieke moderne moeten doorworstelen. Ionesco -- half Fransman, half Roemeen -- werd twintig jaar geleden tot doctor honoris causa van de KULeuven gepromoveerd. Dit is tevens de reden waarom CaTo dit jaar een stuk van hem brengt. Ionesco had trouwens dezelfde titel daarvoor al gekregen aan de universiteiten van New York en Tel Aviv. Sinds 1971 was hij lid van de prestigieuze Académie Française. Naast toneelstukken schreef hij ook essais, dagboeken en novellen. Bovenal is de auteur bekend als een belangrijk vertegenwoordiger van het absurd teater.
Absurd toneel ontstond tijdens de jaren vijftig binnen de Franse avantgardekunst. De absurditeit van dergelijk toneel komt zowel op inhoudelijk als op vormelijk vlak tot uiting. Thematisch wordt de absurde zinloosheid van intermenselijke relaties en de verhouding mens-omgeving geviseerd. Ook het doelloze en ontluisterende van de onafwendbare dood wordt dikwijls in beeld gebracht. Op vormelijk vlak vertaalt dit zich in een radikaal loslaten -- wat tipisch is voor avantgarde -- van de konventionele toneeltaal. De dialoog komt er bijvoorbeeld niet op rationele maar wel op affektieve wijze tot stand, de evolutie van het gesprek kan afhankelijk zijn van woordspelletjes, klankassociaties enzovoort... Deze parodie op de teatrale dialoog is in feite een karikatuur van onze dagdagelijkse dialogen. Mensen praten nog wel maar kommuniceren niet echt meer. Absurd toneel vertoont gelijkenissen met eksistentialistisch toneel maar verschilt ervan in die zin dat de condition humaine niet ernstig genomen wordt, maar geridikuliseerd. Het satirische is dus alom aanwezig.
Agonie
CaTo speelt "De koning sterft" uit 1962. Het is een tragikomedie en een eerder metafysisch stuk van Ionesco. Hij schreef het naar eigen zeggen "om te leren sterven". Ionesco beschouwde de literatuur als zinloos en zelfbedrog omdat de dood er toch niet mee overwonnen kan worden. Hij wou mensen hun angst voor de dood laten overwinnen door hen de harde waarheid te vertellen. Binnen de tijdslimiet van de voorstelling wordt het hoofdpersonage, koning Bérenger, gekonfronteerd met zijn naderende dood. Het geheel wordt opgevat als een seremonie die begint met de letterlijke aankondiging ervan door de wacht en eindigt bij de dood van de koning. De duur van het stervensproces valt samen met de duur van de voorstelling. Tijdens het spelen maken de personages ook opmerkingen als: "je zult over anderhalf uur sterven", "je sterft aan het eind van de voorstelling", "je hebt nog een uur" en "het programma wordt punt voor punt afgewerkt". Het stuk is een lange aaneenschakeling van afwisselend zwakke en sterke momenten (crescendo en decrescendo) op de lijdensweg van de koning. Een pauze ware wel aangenaam geweest, want nu begin je haast daadwerkelijk te wensen dat die vervloekte koning er toch maar zo gauw mogelijk het bijltje bij neer legt. Regisseur Jan De Vuyst was hier echter principieel tegen.
Veto: 'De koning sterft' is niet direkt het meest bekende of stereotiep absurde werk van Ionesco. Waarom werd precies hiervoor gekozen?
Jan De Vuyst: «Ten eerste omdat het mijn lievelingstuk is en ten tweede omdat de Ionescokenner in Leuven, Prof. Beyen, die trouwens in 1977 de laudatio voor de auteur uitsprak, dit stuk bespreekt in zijn lessen aan de Romanisten. Ik vind het daarenboven een aktueel thema. Als je nu de hele situatie van de witte mars bekijkt dan is dat toch ook een krisis van het gezag. In het stuk zitten daarenboven heel wat verwijzingen naar ons eigen maatschappijtje, de unief. De originele tekst, in dit geval een vertaling uitgegeven bij de Bezige Bij, hebben we hier en daar wat bijgewerkt en eigentijdser gemaakt. Daarbij hadden we het boekje van postmodern teater open. Dat konstant op het publiek inspelen bijvoorbeeld, dat mag normaal niet.»
Grotowski
Wie de overigens zeer behoorlijke akteerprestaties met eigen ogen wil gaan bekijken, duffelt zich best warm in. De schaarse kleding van de spelers, in kombinatie met de de kille atmosfeer in de kapel is immers niet echt hartverwarmend. Wanneer het hoofdpersonage op de koop toe nog gestript wordt en met koud water gewassen, krijg je als toeschouwer helemaal een beroerte. We vroegen de regisseur naar het doel van deze ijsbeerpraktijken.
Jan Devuyst: «Dat is in feite ontleend aan het zogenaamde teater van de wreedheid, je weet wel, met Grotowski enzo. De schaarse kleding moet de vormen van het lichaam en de poses van de akteur benadrukken.»
Veto: Waarom spelen jullie onmiddellijk een dergelijk moeilijk stuk met debutanten?
Jan De Vuyst: «Je kunt toch moeilijk "Het bokje onder het rokje" spelen. Waarom zouden we in godsnaam met brol beginnen. Wij kunnen toch geen 'Kaviaar en spaghetti' of 'Slisse en Cesar' spelen. Je kan je stiel als akteur veel beter leren als je de grote rollen, die je in het amateurtoneel nooit zou krijgen, eens kan doen. En waarom ook niet? Als we op onze neus gaan, dan gaan we toch gewoon op onze neus. Dat is toch geen enkel probleem.»
De koning sterft op 15, 16, 17, 22, 23 en 25 januari in de kapel van het Zwartzusterscollege. Je kan best reserveren op tel. 32.43.70. Kaartjes kosten 200 frank en 150 frank voor studenten. Bovendien krijg je een Acco-verminderingsbon van 100 frank. De vzw CampusToneel heeft ook een thuispagina op Internet. Je kunt die vinden op http://www.kuleuven.ac.be/admin/rd/niv3p/cc-i08.htm.
Inhoud