Walter Zinzen over Afrika ter gelegenheid van tien jaar
Stan
Angola en Congo zijn te rijk
Het geëngageerde teatergezelschap Stan nodigde ter gelegenheid van
haar tiende verjaardag Walter Zinzen uit, de beruchte VRT-journalist,
bekend van Ter Zake en tegenwoordig presentator van het programma dat
zijn achternaam draagt. De keuze viel op Zinzen omdat hij degelijke en
inhoudelijke berichtgeving brengt en niet toegeeft aan de
emokratie. De journalist sprak vorige woensdag voor een goed
gevulde Stuczaal over zijn specialiteit, namelijk het Afrika onder de
Sahara. Hij behandelde aan de hand van uitgewerkte voorbeelden de
voornaamste problemen van Afrika: honger, oorlog en ziektes.
Oorlog
Portugal werd in 1974 bevrijd van het fascistisch juk door de
Anjerrevolutie, waarbij de militaire coup-plegers anjers tussen de lippen
hielden. Het nieuwe bewind was een beetje marxistisch geïnspireerd.
Die ideeën hadden ze uit Angola gehaald, de Portugese kolonie waar
tien jaar tevoren een bevrijdingsoorlog was uitgebroken, onder leiding
van het MPLA, dat multi-etnisch, multi-raciaal en marxistisch was.
Een andere Angolese beweging was het FNLA, dat puur etnisch
geïnspireerd was en nu niet meer bestaat, maar waaruit zich het
Unita afscheurde onder leiding van Jonas Savimbi -- een Portugees agent
met de opdracht het MPLA te bevechten --zo bleek later uit onderzoek van
de archieven van de fascistische geheime dienst.
In 1975 werd Angola onafhankelijk en brak bijna onmiddellijk een
burgeroorlog uit. Het land werd betrokken in de Koude Oorlog: het MPLA
kreeg logistieke steun van de Sovjetunie en Cuba stuurde troepen, terwijl
de tegenpartijen naast de Westerse landen ook Zaïre en Zuid-Afrika
aan hun kant wisten. De oorlog raakt niet beslecht. Naarmate hij langer
duurt, steekt ook het MPLA alle geld in wapens -- en niet in onderwijs en
gezondheidszorg. Unita bestond steeds uit een bende rovers en
verkrachters, het voorheen aardige en inspirerende MPLA is nu ook
korrupt.
Niet alleen Afrikanen zijn verantwoordelijk voor de oorlog. Het MPLA,
dat nu gesteund wordt door de VS, bezit dat gedeelte van het land waar er
zich olie bevindt. Unita, nu door bijna niemand nog gesteund, heeft
tweederde van de diamanthandel in Angola onder kontrole. Ondanks het
internationaal embargo tegen de beweging slagen ze erin de diamant te
verkopen: in Antwerpen wordt die witgewassen. De beide partijen kopen
massaal wapens, meestal niet afkomstig uit Afrikaanse landen. Angola is,
net als Congo, te rijk.
Honger
Zimbabwe kent op dit moment een slecht bestuur, maar dat was ooit anders.
In 1980 wou President Robert Mugabe gratis onderwijs en gezondheidszorg
voor iedereen. In de eerste jaren van de onafhankelijkheid steeg de
produktie van maïs, het basisvoedsel, spektakulair. Zimbabwe is
gevoelig aan droogte, vandaar dat men in grote silo's voorraden
opsloeg.
Het socialistische programma had echter een serieus gat in de
begroting veroorzaakt en Zimbabwe kreeg het Internationaal Monetair Fonds
op bezoek. Zij stelden een --in Afrika gevreesd-- struktureel
aanpassingsprogramma op, dat het gratis onderwijs en gezondheidszorg
afschafte en de boeren aanspoorde om minder mais en meer winstgevende
produkten te verkopen. En men schafte de dure opslagplaatsen af. Toen
hield het op met regenen. Van de ene op de andere dag ontstond een enorme
hongersnood, waardoor de regering graan moest gaan kopen in het
buitenland, tegen veel hogere prijzen dan ze zelf ooit hadden gevraagd.
Tachtig procent van de bevolking zijn boeren, die konden dat niet betalen
vermits ze zonder inkomsten zaten. Dat is één van de
manieren waarop hongersnood ontstaat.
Ziekte
Aids is een gesel voor Afrika, maar Zinzen wou het daar niet over hebben
omdat het veel andere ziektes uit de aandacht verdringt, ziektes die
perfekt te genezen zijn, zoals malaria en diarree -- maar waaraan nog
steeds zeer veel mensen sterven. De beeldvorming over Afrika is
paniekerig en op sensatie belust. Dat bleek bijvoorbeeld toen er in 1995
in het Congolese Kikwit een ebola-epidemie uitbrak. Ebola is een
verschrikkelijke ziekte, waarvan je ook door aanraking kunt besmet raken.
Als je de plek waar de ziekte uitbreekt isoleert, sterft ebola uit. Maar
de pers schreef toen dat de epidemie de wereld bedreigde. Zinzen was toen
in de hoofdstad Kinshasa en stootte op een Amerikaans journalist die hem
voorstelde naar Kikwit te gaan om het drama op de voet te volgen. Zinzen
vroeg hem om ook eens over diarree en malaria te berichten, waarop de
andere eerlijk antwoordde: "In the United States they don't give a damn
about it".
Hoop
De hoop van Afrika is de Afrikaanse bevolking. In Kinshasa wonen vijf
miljoen mensen, veelal in sloppenwijken. Hoe zij overleven is
onbegrijpelijk. Men spreekt van het Miracle Zaïrois: de
officiële Zaïrese ekonomie had een nivo nul, maar de mensen
slaagden erin om op een doorgedreven, wijze zelf ekonomische
aktiviteiten te ontwikkelen. Hier kijkt men neer op zo'n informele
ekonomie, maar die heeft gedurende jaren velen het leven gered. Het
onderwijs stuikte ineen onder Mobutu en het is nu niet beter.
Leerkrachten werden niet, slecht of weinig betaald, dus stopten ze met
lesgeven en gingen meedoen aan de informele ekonomie. Zinzen bezocht eens
een dorp waar de inwoners leerkrachten een klein loon betalen om 's
ochtends les te geven. De kinderen zongen een liedje met het volgende
refrein: "Qui va sauver cet enseignement, C'est nous-même, c'est
nous-même". Maar dat zie je niet in de media. Ondanks alles, is er
toch hoop voor de Afrikaanse mensen, zo besloot de VRT-journalist.
Inhoud