Vorige week donderdag werd de nieuwe ‘Groene Bijbel’ voorgesteld. Zo schrijven we voortaan ‘paardebloem’ met een tussen-n. Minder uitzonderingen betekent een vereenvoudiging die niet alleen juffen en meesters in de lagere scholen met open armen zullen ontvangen. De Nederlandse taal is immers al komplex genoeg.

In 1990 richtte de Nederlandse Taalunie een kommissie op onder leiding van toenmalig professor Geerts. Deze kommissie stelde de befaamde spelling-Geerts op, die er een uitgesproken, eenvoudige spellingspolitiek op na hield. Omdat deze na een perslek in De Standaard nooit een eerlijke kans kreeg, besloot Veto een protestnummer te publiceren waarin de spellingsregels volgens ‘Geerts’ werden gehanteerd.

Een oorspronkelijk als grap bedoeld initiatief, liep danig uit de hand. Veto verscheen tot eind november 2002 in deze eigenzinnige spelling. Na zeven jaar was er geen draagvlak meer om het stille protest verder te zetten. Sindsdien probeert Veto ook de voorkeurspelling te handhaven.

Tien jaar na de laatste spellingshervorming moeten we ons opnieuw nieuwe schrijfwijzen eigen maken. Het minimaliseren van uitzonderingen kunnen we alleen maar toejuichen. Tenslotte was de vereenvoudiging ook hetgene wat Geerts dreef. Maar omdat dit vereenvoudigingsproces tien jaar te laat komt en eigenlijk niet nodig was geweest hadden we Geerts een kans gegeven, brengen we nog één keer een protest-Veto. Nog één keer terug naar spelling-Geerts, zodat we nog éénmaal kunnen proeven hoe de spelling er in 1995 had kunnen uitzien.

Sinds 1995 wordt de spelling om de tien jaar herbekeken. Vorige week werd daar het eerste resultaat van voorgesteld. Uiteindelijk komt iedere spellingshervorming er ter bevordering van de vereenvoudiging. De afgekraakte spelling-Geerts had een stap in de goede richting kunnen zijn. Hier overlopen we het zijn en het niet-zijn van een gemiste kans.

Eind jaren tachtig besliste de Taalunie, die voor Nederland en Vlaanderen de officiële spelling van het Nederlands opstelt, om deze spelling te herzien. Ekspert ter zake, professor Geerts, werd benoemd als hoofd van de kommissie die daarvoor werd samengesteld. In 1994 stond de kommissie op punt haar voorstellen toe te lichten, maar daar stak De Standaard een stokje voor. De krant pakte uit met verontwaardiging, in het voorbeeld van champagne, dat voortaan als sjampagne zou worden geschreven. Onterechte kritiek zo bleek, want in spelling-Geerts blijft champagne gewoon wat het is. Het perslek zette de lage landen in rep en roer, want deze verandering zou volgens de krant een verkleutering van onze taal betekenen.

Demokratisch

De toenmalige ministers van Onderwijs en Kultuur zaten zeer verveeld met de zaak. De spellingshervorming verdween zonder meer in de prullenbak. Een nieuwe kommissie werd opgericht die op korte termijn een alternatief plan moesten uitdenken, dat vooral diende om het volk te paaien. Nochtans is de spelling-Geerts eigenlijk niet eens zo moeilijk. Deze had dan ook enkel demokratische bedoelingen: iedereen moet juist kunnen spellen, zonder al die uitzonderingen uit het hoofd te moeten leren. Omdat de kommissie-Geerts geen faire kans had gekregen, protesteerde Veto in een door Geerts gespelde editie. De rest is geschiedenis.

Omdat Veto, ook na het afschaffen van spelling-Geerts in haar publicaties, nog steeds van mening is dat spellingsveranderingen als deze van vorige week hadden kunnen vermeden worden als we de spelling-Geerts een kans hadden gegeven, protesteren we nog een keer. Wie onze alternatieve spelling niet meteen begrijpt, wordt misschien wat wijzer uit de onderstaande uiteenzetting.

Regels

De spelling-Geerts is algoritmisch opgebouwd. Wie de drie stappen chronologisch doorloopt, kan niets verkeerd doen. Maar, zoals in ieder spel dient ook aan dit taalspel een belangrijke fase vooraf te gaan: het voorspel.

Stap 0:  Geen enkele oude spellingsgewoonte heeft nog belang. In spelling-Geerts luister je gewoon naar de uitspraak.

Stap 1:  Vreemde woorden blijven vreemd.

Stap 2:  Niet-vreemde woorden of woorddelen worden aangepast en dat doen we klank per klank. Zo is een k-klank altijd met een ‘k’ geschreven, of wanneer je ‘sj’ hoort aan het begin van een woord, schrijf je deze ook. Sjokolade kan dus gerust door de beugel, maar sjampagne dan weer niet. Deze laatste hoort tot de beperkte lijst van uitzonderingen, iets wat De Standaard destijds verkeerdelijk lekte.

Stap 3:  Tussenklanken en tekens: Als de kortste vorm van het eerste deel van een samenstelling niet zelf op een doffe ‘e’ eindigt, dan wordt de verbindingsklank geschreven als ‘en’, enkel wanneer het eerste deel een zelfstandig naamwoord is waar een meervoud op ‘-en’ mogelijk is. Een tussen-s wordt alleen toegevoegd wanneer het woord anders verkeerd gelezen kan worden. Het gebruik van een liggend streepje wordt uitgebreid tot alle samenstellingen waarbij klinkers botsen.

Met dank aan de oud-medewerkers van Veto voor de onmisbare dokumenten die nodig waren om Veto nog één keer te ‘Geertsen’.