Een andere kijk op Congo

"Je moet je passie zo leiden dat je vrede creëert"

Uit het seminarie over Congo dat het Hoger Instituut voor de Arbeid (HIVA) eind januari samen met de faculteit Sociale Wetenschappen organiseerde, bleek dat de oorlog in Oost-Congo niet het enige dossier is dat Congo momenteel bezighoudt. Professor Sylvain Shomba Kinyamba (Directeur van de Chaire de Dynamique Sociale, Universiteit van Kinshasa) wierp op enkele uren tijd een licht op aspecten van Congo waar we in België amper iets over horen.

Lisa Develtere & Simon Horsten

Congo


De Democratische Republiek Congo is 80 keer groter dan haar voormalige kolonisator België en telt grofweg 66,8 miljoen inwoners, waaronder hoofdzakelijk kinderen en jongeren - de gemiddelde leeftijd schommelt rond de zestien jaar. Sinds 1997, met de omverwerping van het regime van dictator Mobutu, die meer dan dertig jaar lang over het land heerste, werden al verscheidene oorlogen uitgevochten, voornamelijk in het oostelijke deel van de republiek, waar zich ook de belangrijkste natuurlijke rijkdommen bevinden. Aan die kant grenst bovendien buurland Rwanda, dat een niet te onderschatten rol speelt in de politieke en militaire conflicten in Oost-Congo. Overal in de regio zwerven gewapende milities rond, waarvan de bekendste momenteel het Congrès National de la Défense du Peupleis, kortweg CNDP. De leider van die ene militie, Laurent Nkunda, die tot 2002 nog in het Congolese leger diende, werd onlangs ingerekend in een gezamenlijke actie van Congo en Rwanda. Of de situatie in de provincie's Noord- en Zuid-Kivu daardoor veiliger is geworden, is echter zeer twijfelachtig.
De manier waarop nieuws gerapporteerd wordt in Congo verschilt sterk van hoe dit in landen als België gebeurt. "Feiten worden vaak vervormd," aldus Shomba. "In Kinshasa wordt er enorm veel gespeculeerd en de bevolking gelooft deze roddels vaak. Bovendien worden alle nieuwsmedia gezien als gelieerd aan een bepaalde politieke strekking en zijn de meeste persmededelingen amateuristisch. Dit alles leidt tot desinformatie."

Slachtofferrol

"Zowel de media als de politiek spelen een slachtofferrol wat persvrijheid betreft. In principe heerst het recht op persvrijheid, maar sommige media beledigen openlijk politici en brengen enkel sensatiegericht nieuws. Dus ook de journalisten zouden zich eigenlijk aan ethische codes moeten houden." Desondanks bestaat er een grote interesse voor de, vooral politieke, actualiteit. Wie te arm is om zelf een krant te kopen leest ze op plaatsen waar elke bladzijde omhoog gehangen wordt en uitvoerig bediscussieerd wordt, de zogenaamde parlements debout. "Er is niets veranderd sinds de vorige verkiezingen," is de populaire teneur. Hier is Shomba het echter niet helemaal mee eens: "De regering doet goede dingen, maar ze kapitaliseren hun mogelijkheden niet." "President Kabila wordt door de bevolking geaccepteerd als president, hoewel zijn populariteit schommelt. Machtig is hij helemaal niet, zeker in vergelijking met Mubutu," vertelt Shomba. De publieke opinie hierover is opmerkelijk: "Langs de ene kant wil de bevolking geen dictatoriale leider als Mubutu meer, maar aan de andere kant willen ze een sterke president die af en toe eens hard op de tafel durft slaan."

Obama

De recente militaire samenwerking tussen Rwanda en Congo, die leidde tot de arrestatie van rebellenleider Laurent Nkunda, was voor Shomba een verrassing, maar een stap in de goede richting. "Er wordt gezocht naar een andere weg dan deze van de MONUC (De VN-vredesmacht operatief sinds 2001, red.). De mensen geloven namelijk niet dat zij een einde willen aan de oorlog, want dan zitten deze soldaten die uit arme landen afkomstig zijn zonder werk." Een andere reden voor de plotse samenwerking tussen Congo en Rwanda zoekt Shomba aan de andere kant van de wereld: "Met de komst van president Obama in de VS is het internationale klimaat veranderd. Door samen te werken en vrede te bewerkstelligen hopen Congo en Rwanda in goede aarde te vallen bij de VS en niet uit de boot te vallen bij hun Afrika-beleid." Recent werden de diplomatieke relaties tussen België en Congo hersteld. Deze waren lange tijd bekoeld door uitspraken die minister van buitenlandse zaken Karel De Gucht vorig jaar deed tijdens een bezoek aan president Kabila. "De relatie met België zal altijd zijn laagtes en zijn hoogtes hebben, maar er is een ander Congo en er is dus ook een ander België nodig," meent Shomba. "De oplossing voor conflicten is te vinden in diplomatie en het verbeteren van de levenssituatie van de Congolezen. Onenigheid is normaal, maar je moet je passie zo leiden dat je vrede creëert."