Walter Zinzen over de Congo-crisis

"Allemaal gebonden aan grondstoffenhandel"

Walter Zinzen, ooit de meest gevreesde interviewer van de VRT, verdrijft de rust die zijn pensioen hem had kunnen bieden niet enkel met het schrijven van snedige opiniestukken, hij blijft ook erg betrokken bij de situatie in Congo. Hij geeft ons zijn analyse van het conflict in Oost-Congo.

Simon Horsten

Veto: Zopas kon Laurent Nkunda worden ingerekend door een verrassende samenwerking tussen president Kabila en Rwanda, dat de krijgsheer lang leek te beschermen. Bent u verrast?
Walter Zinzen: «Natuurlijk. Wat heeft Kabila bezield om zijn eigen positie zo te verwakken? Hij heeft helemaal alleen gehandeld: zonder het leger of zijn parlementsvoorzit-ter maar op de hoogte te brengen. De laatste tijd is dan ook binnen zijn eigen partij kritiek opgedoken. Nu mag je, om het conflict goed te begrijpen, het belang niet on-der-schatten van de haat die leeft tussen de Congolezen en de Rwandezen; met de 4000 Rwandese soldaten die Kabila heeft toegelaten op Congolees grondgebied, om Nkunda te kunnen oppakken, heeft hij de vijand in huis gehaald. Het is bijna alsof de Belgen in '44 de Duitsers hadden binnengehaald.»
Veto: Maar is het er na deze actie nu veiliger op geworden?
Zinzen: «De CNDP, de militie van Nkunda, is nu verzwakt, ze zou nog uit een tweeduizendtal manschappen bestaan. De eerste tekenen van Nkunda's opvolger, Ntaganda, zijn alleszins hoopgevend. Maar langs de andere kant zijn de Rwandese troepen er dan weer bijgekomen. Ze zouden twee weken blijven, maar ik moet het eerst zien voor ik geloof dat ze meteen terug vertrekken. En uiteraard zwerven er nog heel wat andere rebellenbeweging-en rond in Oost-Congo.» «Operaties van die milities vinden sinds kort trouwens ook dieper in het binnenland plaats. Enkele maanden geleden pleitte ik, samen met een koor van ngo's, nog voor een Europese militaire interventie, maar een beschermingsmacht kan meer in het binnenland eigenlijk niets doen. In de stad Goma is het nu wel weiliger.»

Vredesproces

«Het grote probleem is dat de bevolking op dit moment door niemand beschermd wordt tegen de gewapende milities en dat die laatste ook nooit vrijwillig zullen ophouden of weggaan. Ze zijn allemaal gebonden aan een lucratieve grondstoffenhandel - vele milities zijn zelfs opgestart door zakenmannen om hun handel te kunnen voortzetten. Alvorens het politieke proces naar vrede voort kan gaan, moeten de winsten van de grondstoffenhandel voor een groot deel worden stilgelegd zodat er een voorlopige veiligheidssituatie wordt gecreëerd, een basis voor vredesgesprekken.» «Echte vrede kan pas komen wanneer de politieke wil er is in die hele wirwar. Ten eerste: er is geen vrede mogelijk zonder medewerking van Rwanda, dat nu al twaalf jaar oorlog voert in de grensstreek. Het is een arm land zonder evidente mogelijkheden tot export en dus zoekt het zijn heil bij het vruchtbare buurland. Wat de Rwandese president Kagame vooral interesseert, reeds sedert zijn machtsovername, zijn de Congolese grondstoffen. Men vergeet vaak dat Rwanda een exporteur van diamant is geworden tijdens de afgelopen veertien jaar, terwijl men er nooit een enkele diamant heeft gevonden. Hetzelfde verhaal geldt voor andere grondstoffen. Dat wil Kagame natuurlijk niet kwijt. De etnische redenen die altijd worden genoemd in dit conflict, moeten volgens mij verbergen dat het over economische belangen gaat.» «In ieder geval: je kan Rwanda pas laten meewerken aan het vredesproces als het in het voordeel van dat land is, als het dus een gegarandeerde toegang krijgt tot een normale, legale exploitatie van grondstoffen. Maar om Kagame op een redelijke manier te laten onderhandelen, zouden zijn traditionele beschermheren - zoals Amerika en Groot-Brittannië - meer druk moeten zetten en erkennen dat Kagame niet goed bezig is. En dat doen ze voorlopig niet.»
Veto: Wat moet dan in Congo gebeuren om het vredesproces een kans te geven?
Zinzen: «Daar is natuurlijk eveneens een en ander te doen. Ook Kabila zit tot over zijn oren in de grondstoffensmokkel. Ik twijfel dus sterk aan zijn goede bedoelingen, hij heeft een heel schimmige rol. Als legerofficier is hij samen met de Rwandezen meer dan tien jaar geleden opgerukt naar Kinshasa, dus wat zijn zijn contacten met Rwanda? De samenwerking die tot de arrestatie van Nkunda heeft geleid, zal ongetwijfeld wel met zakelijke afspraken te maken hebben. Hoe staat Kabila tegenover de Hutu-rebellen? Al die vragen doen aan zijn eerlijkheid twijfelen.» «Bovendien dient de corruptie in het Congolese leger ernstig worden aangepakt voor zij een belangrijke factor in het vredesproces kunnen worden.Breng die Congolese en Rwandese kant van de zaak bij elkaar en de zaak ziet er al behoorlijk hopeloos uit. Met deze leiders, op dit moment, kan je alleen misschien een soort gewapende vrede afdwingen.»