Duitse Erasmussers: Don't mention the war

"Was de Muur niet gevallen, dan was ik nu een Russische lerares"

Dat de Duitse geschiedenis altijd hand in hand is gegaan met de wereldgeschiedenis is genoegzaam bekend, maar Veto zou Veto niet zijn indien wij niet ook de minder illustere aspecten van de geschiedschrijving zouden belichten. Daarom legden we ons oor te luister bij enkele Duitse Erasmusstudenten in Leuven; hoe wordt hun leven nog beïnvloed door de roemruchte gebeurtenissen in hun Heimat, 20 jaar na de val van de Muur?

Eline Van Eldere

Onlangs rees er in de meer studentikoze milieus van Berlijn protest omtrent de afbraak van het vroegere Palast der Republik. Het gebouw in communistische bouwstijl herbergde in de DDR-periode de Volkskammer en een cultuurcentrum, maar werd in 2008 afgebroken om plaats te maken voor een modern, mooi museum. Onterecht, vonden de Berliners: dat lelijke gebouw hoort nu eenmaal ook bij de Duitse geschiedenis en moet zijn plaats in het Berlijnse straatbeeld behouden. Deze gebeurtenis symboliseert op treffende wijze de naweeën van de omwentelingen die Duitsland sinds de val van de Muur meemaakt: het beleid en de overheden kijken alweer vooruit, de bevolking is de tijd waarin Duitsland in het algemeen en Berlijn in het bijzonder nog verdeeld waren nog niet vergeten.
Veto: Dit jaar is het 20 jaar geleden dat de Berlijnse Muur viel. Is dat nog steeds een gespreksonderwerp onder jongeren?
Steffi Rosenbusch: «De val van de Berlijnse Muur is nooit echt een "issue" geweest tussen mij en mijn vrienden. We weten gewoon dat we dezelfde achtergrond hebben en maken er wel eens grappen over, zoals 'als de Muur niet gevallen was, dan was ik nu een Russische lerares.' Op een bepaalde manier schept het een band.»
Veto: Herinner je je veel van de jaren na de val van het communisme?
Steffi: «Ik was 10 jaar oud in november 1989. De periode ervoor en erna was inderdaad zeer memorabel. Ik voelde dat er iets belangrijks op til was voor mijn ouders en familie, hoewel ik de gebeurtenis niet helemaal kon bevatten. Achteraf veranderde alles; supermarkten en autodealers schoten als paddestoelen uit de grond. Verkopers gingen van deur tot deur om bijvoorbeeld tapijten of verzekeringen te verkopen, de mensen ervan overtuigend dat ze zulke dingen nu wel nodig zouden hebben. Veel mensen verloren ook hun werk....»
Veto: Heeft het communisme volgens jou ook goede dingen in Duitsland gebracht?
Steffi: «Naar mijn mening was het onderwijssysteem harder en beter dan dat van West-Duitsland, in die zin dat het democratischer was: iedereen werd toegelaten ongeacht de professionele achtergrond van je ouders, en voor jongens en meisjes was het ook gelijk. Persoonlijk vond ik het fijn dat het veel minder om consumptie en geld ging in die tijd.»
Veto: Moet deze periode herinnerd worden in dingen als standbeelden of monumenten, zoals bijvoorbeeld een tot museum omgevormd Stasi-hoofdkwartier?
Steffi: «Ja, ik denk dat een museum een goed idee zou zijn. Ik ben al in het DDR-museum in Berlijn geweest, en dat was best grappig. Een Stasi-hoofdkwartier daarentegen zou een serieuzer museum kunnen zijn. Er bestaan veel clichés over die periode, maar er is weinig echte kennis over in de maatschappij en in het bijzonder bij de jongere generaties. Ook mijn vrienden en ik onthouden vooral de goede dingen, zoals het feit dat we glas en papier inzamelden op school, maar bijvoorbeeld de erg vervuilende industrie en de vele mensen die daardoor ziek werden niet. In mijn visie mogen niet alle tekenen van onze socialistische geschiedenis vernietigd worden, het hoort gewoon bij Duitsland.»
Veto: Word jij tijdens je verblijf in België vaak geconfronteerd met de geschiedenis van je land?
Steffi: «Nee. Soms vragen vrienden er weleens naar, als ze horen dat ik uit de vroegere DDR kom en geboren ben in Oost-Berlijn.»
Veto: Zijn er nog veel sporen van of referenties naar de communistische periode in de Duitse populaire cultuur?
Steffi: «Op de vlooienmarkten kon je tot voor enkele jaren erg veel DDR-memorabilia kopen. Ik weet niet zeker of de mensen er nu nog in geïnteresseerd zijn. Er waren toen ook t-shirts en kitsch-spulletjes met symbolische opdrukken, het meest van al in Berlijn; die stad ademt geschiedenis.»
Veto: Geven films als "Goodbye Lenin" een accurate impressie van hoe het leven in de DDR toen was?
Steffi: «Die film is echt goed en grappig. Inwoners van Oost-Duitsland zijn vaak een beetje gevoelig over die tijd. Wij Oost-Duitsers hebben het iets moeilijker om het als een grote grap te zien, zoals West-Duitsers zouden kunnen doen. Wij leefden daar en het is deel van onze socialisatie, persoonlijkheid, herinnering. Maar over deze film was iedereen positief! We houden inderdaad nog vast aan enkele van onze goede oude merken, bijvoorbeeld de bekende F6 sigaretten, Rotkäppchen champagne of, zoals in de film, zure augurken. Dat doen we ook om de regionale productie en werkgelegenheid na '89 te steunen.»