President, uitvoerder, herder, manager, primus inter pares - oftewel:

Wat is een rector?

"De rector vertegenwoordigt de universiteit en de universitaire gemeenschap," zo wordt het netjes verwoord in het organiek reglement van de K.U.Leuven. Akkoord, maar wat doet een rector nu precies?

Simon Horsten

Als we voortstruinen door het organiek reglement, zeg maar de grondwet van de universiteit, dan lezen we nog enkele formele bevoegdheden van de rector. Zo zit hij (of zij, in theorie) enkele van de belangrijkste raden of organen voor: de Academische Raad, waarin alle geledingen van de universiteit vertegenwoordigd worden, de Bijzondere Academische Raad, de Universiteitsraad en het College van Bestuur (CvB). Dat laatste is eigenlijk het belangrijkste, aangezien het CvB, waarin ook de vicerectoren, de algemeen beheerder en een student zetelen, het dagelijks bestuur bestiert van de universiteit. Het is daar dat de opdrachtverklaring en de visietekst van de K.U.Leuven een concrete invulling krijgen. Vele nota's en beleidsvoorstellen zien het licht in het CvB, al hebben ze natuurlijk nog een hele weg te gaan langs allerlei andere organen voor ze van kracht kunnen zijn.
Niet enkel zit de rector het CvB voor, hij kan ook hoogst persoonlijk het grootste deel van zijn dagelijks bestuur uitkiezen. Hij kiest wie vicerector wordt, en kan zelfs "te allen tijde aan de Inrichtende Overheid voorstellen om het mandaat van leden van het College van Bestuur te beëindigen," aldus het organiek reglement. Met andere woorden: we kiezen dit semester dan wel een rector, de verkozene mag zelf een ploeg samenstellen, net zoals de Amerikaanse president zijn kabinet vormgeeft. De algemeen beheerder en een studentenvertegenwoordiger zijn de enigen die niet door de rector zelf worden gekozen.
Daarnaast zijn er ook nog enkele controlerende organen - zoals de Academische Raad en de Raad van Bestuur - die een oogje in het zeil houden. Het is zelfs zo dat een rector en zijn ploeg vandaag een stuk minder te zeggen hebben dan vijf jaar geleden: toen combineerde de rector zijn mandaat met het voorzitterschap van de Raad van Bestuur en van de Associatie. Nu zijn die drie functies verdeeld over even veel personen. Toch blijft de keuze voor een rector van fundamenteel belang voor de koers die de universiteit vaart.

Magnificus

Nu is het invullen van een functie nooit een exacte wetenschap; in feite weet je nog niets als je hoort dat de rector de 'visie' en 'opdracht' van de universiteit vertaalt naar concrete beleidsdaden. Er is dan ook heel wat discussie over de invulling van het mandaat.
Meestal worden twee stereotypes bovengehaald om die discussie weer te geven: sommigen vinden dat een universiteit, die tenslotte met een immense hoop gemeenschapsgeld overweg moet, bestuurd dient te worden door een 'managerstype', anderen pleiten eerder voor een volbloed academicus met een 'universitasprofiel'. In het eerste geval ligt de nadruk op het besturen van het grote bedrijf dat de universiteit is en op accountability of verantwoording ten aanzien van de overheid, in het tweede geval wordt de rector gezien als een primus inter pares, iemand die de universiteit recht doet als gemeenschap van intellectuelen, vrijdenkers die een voortrekkersrol spelen in de maatschappij. In sommige landen, zoals Ierland, zijn die twee functies uitgesplitst: daar speelt de rector of rector magnificus een louter ceremoniële rol en heb je daarnaast een niet-academicus die de facto de universiteit bestuurt.
In werkelijkheid is het onmogelijk deze twee types van elkaar los te koppelen. Een universiteit ís een groot bedrijf, de bestuurder ervan moet dus over enige bestuurlijke competenties beschikken. Langs de andere kant is een universiteit niet hetzelfde als een autofabriek; haar belang voor de maatschappij is lang niet enkel van economische aard. Om het onderwijs, het onderzoek en de dienstverlening zo optimaal mogelijk te laten functioneren, heb je méér nodig dan een getalenteerde ceo.
In het officiële rectorsprofiel dat vier jaar geleden werd opgesteld, vind je al deze elementen terug. En nog een pak andere ook, niet voor niets schreef Veto bij de bekendmaking ervan: "Wie alles opsomt, somt niets op". Het profiel is zo vaag geformuleerd dat iedereen er wel zijn ideale rector in kan zien.

Populariteit

Dan rest ons nog de vraag wat voor rector de K.U.Leuven nodig heeft vanaf 1 augustus 2009. De volgende rector zal alleszins te maken krijgen met een cruciale periode in het hoger onderwijs, met de academisering van bepaalde hogeschoolopleidingen en de daaruit volgende structuurwijzigingen als grootste blikvanger. Ook intern zal aan de universiteit heel wat veranderd moeten worden. Nu tot rector worden verkozen is dus niet bepaald een geschenk.
Idealiter is de volgende rector iemand met een sterke visie en de wil om die niet zomaar door te drukken maar ook duidelijk te communiceren binnen de universiteit - op elk moment van de besluitvorming. Bovendien mag hij er niet voor terugschrikken in bepaalde dossiers het voortouw te nemen en zich zo misschien zelfs te 'verbranden'; de noodzakelijke veranderingen die op til staan, maken dat de volgende rector waarschijnlijk niet moet rekenen op een grote populariteit.
Hoe het ook zij, vanaf vandaag kunnen de kandidaten tegen elkaar worden afgewogen door de universitaire gemeenschap. Want in abstracto een beeld schetsen van een rector, dat is zoiets als het schrijven van een ideaal profiel. Wie alles opsomt, somt niets op.

Officiële informatie kan je vinden door op de webpagina www.kuleuven.be/overons door te klikken onder het hoofdstukje 'Beleid'