Beeldenstorm: De Kotmadam

"Er zit een dikke vrouw in haar"

'De kotmadam has no recent activity' staat te lezen op de Facebook-fanpagina van het gelijknamige standbeeld. Ach ja, 'De humor van Bart De Wever' evenmin. Al vragen we ons wel af hoe het nu echt zit met het beroemde beeld en waar ze voor staat.

Bo Vanluchene

Voor wie het het standbeeld nog nooit in nuchtere staat heeft waargenomen, kan de foto bij dit artikel een nuttige illustratie zijn. Midden op de Oude Markt - uitgaansbuurt bij uitstek - zit ze in de zoete zweem van bierlucht op een bankje uit te rusten. Als om te zeggen, kom naast mij zitten en lach, gekke Japanners. De lege plek naast haar was enerzijds wel slim gezien, maar anderzijds heeft het ook iets weg van foute kartonnen fotoborden in amusementsparken waar zatte nonkels hun hoofden doorheen stoppen zodat ze het lichaam van een schaarsbedekte tekenfilmfiguur krijgen.
Toen deze kranige kotmadam in 1985 werd onthuld was er nog geen sprake van foute VTM-programma's met Katrien Devos, laat staan van haar wasmachineproducten. Wel was er een lange traditie van met hun studenten begane hospita's die kaarsjes brandden tijdens examenperiodes en indien nodig onder de bedden stofzuigden. "In tegenstelling tot de huidige traditie van huisjesmelkers," zucht een moderne kotmadam die enkel onder de valse naam Dea Helsen wil getuigen. "Katrien Devos heeft mij wel geïnspireerd," vindt Dea. "Die vrouw wist de grenzen van studenten te respecteren en hen toch nog te helpen met privézaken. Heel realistisch. En haar kleren ware toch altijd schoon."
Het standbeeld is intussen een begrip geworden in Leuven. Is het niet als ambassadrice van het studentenleven dan wel als, eh, bankje. Toen kunstenaar Fred Bellefroid haar destijds neerpootte na een opdracht van het toeristenbureau VVV, kwam daar nochtans eerst kritiek op. Traditioneel hoorde een kotmadam immers oud te zijn en opvallende rondingen te hebben ter hoogte van de borststreek. Dea: "Die kritiek vind ik wat overdreven. Het beeld is duidelijk symbolisch bedoeld: er zit een dikke vrouw in haar. "

Senseo

Na meer dan twintig jaar lijkt het beeld van een gezellige, koffie schenkende kotmadam achterhaald - die vrouwen zijn uitgestorven. "Hoezo, ik besta toch?" aldus Dea. "En ik heb Senseo pads. Op zondagen. Ook vind ik dat wat de K.U.Leuven bij de huisvestingsdienst doet ook oprecht zorg dragen voor de studenten is. Denk maar aan omkaderingsprojecten, en inwonende residenten." Ook op private residenties als Keizersberg wordt de geest van de kotmadam in leven gehouden: daar krijgen de kotbewoners elke zondag een gratis glas abdijbier van vader abt.
Destijds werd Maria Swerts uitgeroepen tot meter van het beeld. Zij was de oudste kotmadam van Leuven. "Misschien ben ik dat nu wel geworden," glundert Dea. "Eigenlijk is het een beetje mijn standbeeld." Enkele studenten die passeren op de Oude Markt denken daar anders over. "Zij is onze matrone. Dit fantastische plein is onze heimat, en de koffiekan in haar hand lijkt ook wel een beetje op de kannen die we gebruiken op cantussen. De Kotmadam waakt over deze kebabzaken en cocktailbars. Ze is ons standbeeld." Gevraagd of ze zich spiegelt aan de Kotmadam, antwoordt Dea Helsen: "Ja, maar wie ben ik? Ik ben een worm in het zand."