Factoren die mee de verkiezingsuitslag bepalen

Kennis is macht, maar kennissen zijn machtiger

Net als in de politiek is het bij het winnen van rectorverkiezingen een kwestie van de meeste stemmen achter je naam te krijgen. Daarom zal er de komende maanden duchtig worden genetwerkt en handjes worden geschud. Winst is het resultaat van marketing, profilering en de juiste kennissen op de juiste plek op het juiste moment.

Maarten Goethals

"Kennis is macht, maar kennissen zijn machtiger," luidt een hedendaagse interpretatie van Bacons bekend adagium. De sleutel tot succes is vaak de toegang tot een bepaald netwerk. Dat geldt het sterkst voor de politiek en het bedrijfsleven, en in bescheiden mate ook voor professoren die rector willen worden. Een kandidaat is meestal het kopstuk van een brede achterban, die niets liever heeft dan dat zijn mannetje aan de macht komt.
Iemand met een beetje politieke en sociale feeling spant mensen met moreel gezag voor de kar en weet handig de verschillende machtsbastions aan deze instelling te bespelen. Dat mag geen sinecure heten, want de K.U.Leuven is opgebouwd uit diverse afdelingen, organen, raden, groepen en faculteiten. De vraag bij elk van deze geledingen luidt dan ook: naar wie gaat haar steun uit?

Groepen

De belangrijkste concentraties van macht zijn de drie wetenschappelijke groepen. Zij vormen het niveau tussen de faculteiten en het algemeen bestuur. Met uitzondering van Humane Wetenschappen zijn de bevoegdheden voor de groepen Wetenschap & Technologie en Biomedische Wetenschappen rijkelijk uitgebreid, waardoor het niet onzinnig is te spreken over drie aparte bestuurseilanden binnen één universiteit. Hoewel de betrokkenen het zullen ontkennen, zijn de twee groepen uit Heverlee bestuurlijke baronieën met aan het hoofd een vicerector. Een zwak rectoraal bestuur en onmondige faculteiten hebben 'meegewerkt' aan deze situatie, waar kandidaat-rector en huidig vicerector Biomedische wetenschappen Mark Waer een niet onbelangrijke rol in heeft gespeeld. Maar ook Bernard Himpens heeft zijn aandeel in dit verhaal, hetzij als decaan geneeskunde die het allemaal liet getijen. Dat hoeft niet bepaald in zijn nadeel te zijn. Himpens kan zich opstellen als de kandidaat die de decanen teruggeeft waar ze recht op hebben.
Een huidige vice-rector omschreef zijn functie als "in het zicht van het rectorschap, maar achter de schouders van de rector". Vertaald: hun uiteindelijke verantwoordelijkheid ligt bij de rector, maar intussen werken vicerectoren voor eigen rekening. Waer weet hoe de universiteitsstructuren echt marcheren en wat de valkuilen zijn. Hij heeft het allemaal stilletjes geleerd in de schaduw van Vervenne. In zijn voordeel spreekt het bestuurssucces van zijn 'autonoom' werkende groep. Tegenstanders ook binnen de eigen groep zien hier net een bedreiging in en vrezen voor zijn "harde hand". Voor Waer zal veel afhangen van hoe hij zijn beleid van de afgelopen vier jaar als vicerector verkoopt en hoe hij de kritieken zal weerleggen. Voornamelijk van het kamp Himpens verwacht men op dit punt aardig wat weerwerk. Als jurist speelt Koen Geens een thuismatch binnen Humane wetenschappen, maar op verdienste zal hij de wedstrijd niet winnen. Buiten zijn eigen faculteit is Geens voor velen een onbekende.
Een groep steunt niet altijd automatisch en eensgezind een kandidaat uit haar omgeving. Bij de vorige rectorsverkiezingen bleek dat de grote inschattingsfout van Herman Nys die als docent medisch recht verkeerdelijk dacht de faculteit Geneeskunde (dat goed is voor dertig procent van de stemmen) achter zich te hebben.
De K.U.Leuven telt wel meerdere bastions van stemmen, die de uitslag in het voor- of nadeel van een kandidaat kunnen beslissen. Wat zal het UZ Leuven doen, waar Waer voorzitter is? Zal de Campus Kortrijk de uit Veurne afkomstige West-Vlaming Himpens steunen? En wat te verwachten van de verschillende raden, zoals de onderzoeks- en onderwijsraad? Als bijvoorbeeld één van de kandidaten zegt dat hij huidig vicerector onderwijs Ludo Melis wil behouden, overtuigt hij dan de leden van de onderwijsraad die vinden dat het een schande is dat Melis moet verdwijnen omdat Vervenne als rector faalde?

Ploegen

"Meer dan de groepen zullen de ploegen rond de kandidaten een belangrijke rol spelen," beweert een professor die nog in de verkiezingsploeg van Vervenne zat. Iedereen weet dat een kandidaat een groep mensen rond zich heeft verzameld die samen met hem de campagne bepalen, gaande van het schrijven van speeches en programma's, tot het informeel ronselen van stemmen en het organiseren van nieuwslekken. Maar de buitenwereld weet nooit precies wie tot die ploegen behoort. Rond de samenstelling ervan wordt altijd geheimzinnig gedaan, zeker ook wat de voortijdige verdeling van postjes en ambten betreft als bedanking voor geleverde diensten.
De belangrijkste uitdaging op dat vlak is een ploeg samenstellen die niet geaffilieerd wordt met omstreden figuren, zoals ererector Oosterlinck. Dat pikt de universitaire gemeenschap niet meer. Zij wil een onafhankelijke kandidaat die zich niet laat intimideren door Oosterlinck.
Van groot belang is ook hoe de ploegen zullen omgaan met de erfenis van vier jaar Vervenne. Kandidaten die zich te sterk distantiëren van de bijbelexegeet dreigen een groot deel van ontevreden stemmen, die Vervenne en zijn entourage nog steeds steunen, mis te lopen. Anderzijds is een grote vereenzelviging met de vorige rector en zijn stijl van besturen ook riskant. Dat beseft ook Waer. Sinds hij voor zichzelf had uitgemaakt op te komen voor rector, bedankte hij dit jaar vriendelijk voor het gezamenlijke skireisje met het voltallige College van Bestuur. Maar zijn baas echt afvallen, kan hij niet. Dat zou verraad zijn en niemand wil een anti-collegiale rector.

Politieke kleur

Een factor die vooraf niet echt in te schatten valt volgens waarnemers, is de politieke kleur van de kandidaten. Als voormalig kabinetschef van Vlaams minister-president Peeters heeft Geens een niet te loochenen verleden. Ook Waer werkte een paar jaar voor het kabinet volksgezondheid onder Magda Aelvoet (Agalev). Stemmen op basis van 'politieke verbondenheid' is daarom niet vreemd. De andere kandidaten kunnen hier punten verliezen. Zeker aan een katholieke instellingen waar het aantal professoren (en kiesgerechtigde studenten) met een lichte sympathie voor de CD&V de overhand haalt. Maar een neutrale rector zonder een specifieke kleur zou bijvoorbeeld op meer bij alle politieke partijen kunnen rekenen, dan één met een duidelijk profiel. Alles is kwestie van perceptie.
Tot slot is het niet oninteressant te onderzoeken welke rol sommige afdelingen gaan spelen die in de nasleep van de niet-verlenging zijn opgestaan als het morele geweten van de universiteit. Voor voornamelijk zwevende stemmen fungeren zij als gezagsvolle kieswijzers. Daarbij denken we aan de Medische Raad die de rol van Himpens in het hele verhaal ter discussie stelde, VAPL die spreekt namens de professoren, en de figuren rond de Cipressa-denkgroep (Tollebeek, Eggermont, De Strooper...).