ZAPMAMA

"Zappen van de ene cultuur naar de andere"

"Je wordt 's morgens wakker, je hebt een heel grote familie en je hebt geen geld." Voor velen zou het een ramp zijn, maar Marie Daulne leerde ermee om te gaan. Nu is haar situatie heel wat verbeterd, maar ze is haar afkomst nooit vergeten. Bezorgd om vrouwen in Oost-Congo en Gaza bracht ze op de Internationale Vrouwendag een benefietconcert in de Koninklijke Vlaamse Schouwburg in Brussel. Nadien vertelde ze meer over vrouwen, racisme en koninginnen.

Liesbet Coolen & Jeroen Deblaere

Veto: De opbrengst van het optreden was bedoeld voor vrouwen in Gaza en Oost-Congo. Waarom wou u hen meer dan anderen steunen?
Marie Daulne:«Ik ben geboren in Congo en het was Jan Goossens (artistiek leider bij KVS, red.) die vroeg of ik iets wou doen. Ik heb meteen ingestemd, want ik wil altijd iets terugdoen voor het land. Twintig jaar geleden startte ik met Zap Mama en toen zong ik liedjes uit Congo. Ik moest iets terugdoen, iets teruggeven, omdat ik geïnspireerd was door de vrouwen die nu lijden.»
Veto: Volgt u de situatie in Oost-Congo nog steeds van nabij?
Daulne: «Ik probeer alles te volgen in de wereld. Ik beschouw mezelf niet als een nationalist, maar als een burger van de wereld. Ik voel me alleszins geen deel van een natie. Nu woon ik hier omdat mijn kinderen hier wonen, maar mocht ik hen niet hebben, dan zou ik véél meer reizen. Maar ik hou van mijn kinderen en België is best een goed land om een gezin te hebben.»

Bloed

Veto: Bent u bezorgd om de situatie in uw geboorteland?
Daulne: «Absoluut. Mijn moeder was een van de slachtoffers. In de jaren zestig was er een grote politieke opstand en toen probeerde men alle Belgen te vermoorden. Aangezien mijn mama getrouwd was met een Belg, moesten wij - samen met veel andere Belgen - schuilen in het woud, waar de Pygmeeën zich over ons ontfermden. De meeste Belgen overleefden het, maar mijn vader werd er vermoord. Mijn mama heeft toen veel geleden. Ze vertelde verhalen die doordrongen waren van bloed; ik ben geboren in de geur van bloed. Zij heeft me heel goed opgevoed en me sterk gemaakt.»
Veto: Hoe deed ze dat dan?
Daulne: «Door de waarheid te zeggen. Ze heeft nooit iets verzwegen of verdoezeld. Ze duwde me met mijn neus op de realiteit: "Je wordt wakker 's morgens, je hebt een heel grote familie en geen geld. Leer ermee omgaan." Mijn moeder heeft me geleerd te overleven, ze heeft me ook geleerd dat mijn huidskleur er niet toe doet, want in die periode was er echt veel racisme. Ik groeide op met die moeilijkheden.»

Blank

Veto: U was zelf slachtoffer van racisme?
Daulne:«Ja hoor.»
Veto: Hier in Brussel?
Daulne: «In Brussel, maar ook op het platteland. Toen we naar België kwamen, woonden we een tijdje in Wallonië en daar waren mensen echt bang van ons. Ze waren bang van hoe anders we waren. In die tijd waren ze dat nog niet gewoon. Ik herinner me hoe sommigen op het platteland naar ons toe kwamen en ons aanraakten.»
«Ik zie mezelf niet als zwart, maar als een mix. Dat is ook logisch; wanneer ik naar Afrika ga beschouwen ze me als blank. In Afrika ben ik de white girl. Ik heb ook geluk gehad met mijn blanke familie. Ze zijn echt erg humanistisch; ze zijn merveilleux. Ik werd omgeven door liefde, ik werd bekeken als een mens en ik heb veel kansen gekregen om dingen te zien, maar ook om te delen.»
Veto: U wil delen door uw muziek?
Daulne: «Muziek was toen het makkelijkst voor me. Ik deed ook veel andere dingen: schilderen, sport, etc. Ik dacht dat ik hoogstens dertig zou worden. Ik wou iets maken dat bij mijn levensfilosofie aansloot. Ik dacht: ik wil iets aan het universum bijdragen, iets waar ik mijn laatste ademhaling aan wil wijden.»
«Op dat moment reisde ik naar Congo omdat ik het land van mijn mama wilde leren kennen. Daar kwam de inspiratie. Ik hoorde de verhalen over mijn moeder, ik hoorde de verhalen over mijn vader. Toen wist ik dat ik wilde zien wat er in de hele wereld gebeurt en dat ik me actief wou opstellen. Ik wou reizen en zingen. Singing is action, you know.»
Veto: Dus u bent pas beginnen zingen nadat u naar Congo ging?
Daulne: «Ja, ik had oorspronkelijk helemaal geen doel gezien in muziek. Mijn mama leerde me Afrikaanse slaapliedjes en verhalen en ik wou dat in Congo wel zelf eens gaan bekijken. Ik wou de verhalen horen, de jungle zien. Ik ontmoette daar een groep vrouwen en toen dacht ik: "Dit is het, dit wil ik doen".»

Dikke nek

Veto: Wat is er zo fascinerend aan Afrikaanse verhalen?
Daulne: «Het verschil is (pauze), in Congo, als iemand pijn heeft - psychologisch of zelfs fysisch - vertellen ze een verhaal waarmee ze een geest creëren. Pijn wordt veroorzaakt door een kwade geest en die proberen ze te verdrijven met de geest van het verhaal. Veel zaken hebben een oorsprong in de psychologie. Verhalen kunnen veel doen. Daarom dacht ik dat zingen misschien een manier kan zijn om mensen te helpen zonder medicijnen of dokters.»
«De Afrikaanse mentaliteit is overigens ook helemaal anders. Hier heerst er een "who do you think you are" - mentaliteit. Mensen zien je snel als een dikke nek. In België zijn mensen vaak bang om een dikke nek te hebben en dat doet iets met je zelfvertrouwen. In Afrika gaat dat helemaal anders. Daar draait het net wel om waardigheid en self-esteem. Van die Afrikaanse vrouwen heb ik geleerd de schoonheid die in me zit, vrij te laten. Ik heb erg veel van hen geleerd en net daarom wil ik iets terugdoen.»
Veto: Bent u op een andere manier betrokken bij feminisme of vrouwenrechten?
Daulne: «Ik maak deel uit van een hulporganisatie. Zij zien mij als het gezicht van de Afro-Europese wereld. Alle leden van onze band zijn ook mixed in hun levensfilosofie.»

Brazilië

Veto: Is dat ook wat u in uw muziek probeert te doen? Afrikaanse invloeden mengen met meer Europese klanken?
Daulne: «Nee, ik probeer dat niet te doen. Ik kan me door alles laten inspireren. Er zijn bijvoorbeeld invloeden in mijn muziek van de Indische en Braziliaanse muziek, maar ook van klassieke muziek. Het is natuurlijk wel zo dat ik gevormd ben door mijn geschiedenis, dat kan ik niet ontkennen. Maar ik ben bijvoorbeeld ook vaak in Amerika en dat beïnvloedt me evengoed.» «Ik ben bijvoorbeeld naar Brazilië geweest en ik heb mensen gevraagd om over liefde en hun manier van leven te praten. Ze vertelden me op hun Braziliaanse manier en ik werd overwelmd door hun schoonheid. Ik ben ervan overtuigd dat schoonheid niet aan één cultuur gebonden is. En dat is wat ik met Zap Mama wil doen en wil overbrengen: zappen van de ene cultuur naar de andere.»
«In mijn muziek probeer ik de boodschap wel verteerbaar over te brengen. Op het nieuwe album staat een liedje over Afrikaanse diamanten. Het klinkt heel leuk en up-beat en velen zullen denken dat ik iets wil zeggen over hoe mooi diamanten zijn. Maar als ze naar het verhaal luisteren, zullen ze ontdekken wat er aan de hand is en zullen ze zien hoe donker diamanten eigenlijk zijn. Ik probeer muziek te maken die licht is, maar die wel een boodschap heeft. Ik wil niet te hard en te militant klinken. I am more Ghandi-style.»
Veto: Probeert u mensen een boodschap mee te geven door de muziek lichter te maken?
Daulne: «Inderdaad. Ik probeer ook iedereen te bereiken. Mensen die naar een optreden komen, die weten vaak al veel over de problemen. Ik wil ook de onwetenden, de massa bereiken, zoals Erykah Badu. Haar songs klinken funny, maar ze heeft het wel over het leven in ghettos.»

Queen

Veto: Bent u daarom overgeschakeld naar de meer populaire hiphop, soul en funk?
Daulne: «Ik breng veel meer dan dat genre alleen. Ik breng ook Arabische, Marokkaanse en Indische invloeden in mijn muziek. Beatbox ook. Al die stijlen hebben te maken met de samenleving en met cultuur. Als ik ze breng zeg ik: "Deze stijlen komen uit jouw land". Toen ik Indische liedjes bracht, zei men in Amerika: "Waar haal je dat vandaan? Wat ben je slim!". Wat wil je, sommigen drinken enkel cola en eten hamburgers; ze weten niets af van India. Ik wil dat mensen zien dat er ook andere culturen bestaan, andere levensgewoonten en dat ze zich bewust worden van hun eigen manier van leven.»
«Toen ze me in de Verenigde Staten voorstelden, zeiden ze: "Here comes the queen from Africa". In het begin, met mijn Belgische mentaliteit, vond ik dat heel vreemd. Ik wou geen koningin zijn. Maar als je je niet zo presenteert, dan luistert niemand naar je.»
Veto: Nu begint u te geloven dat u een koningin bent?
Daulne: «Ja! Ik zeg tegen alle Belgen: Be a queen!.»
Veto: Werd u ooit als vrouw gediscrimineerd?
Daulne: «Neen en daar ben ik gelukkig om. Of ja, één keer, in Marokko, toen mijn bagage gestolen was en ik Marokkaanse kleren moest kopen, beschouwde men mij als een inheemse Marokkaanse vrouw. Toen heb ik gemerkt hoe vreselijk het voor die vrouwen moet zijn om dagelijks zo behandeld te worden in het officiële leven. Bij de vrouwen binnen was het anders. We zaten toen samen en alle vrouwen deden hun hoofddoek af en er was alleen nog schoonheid. Ik vind het prachtig dat die vrouwen hun schoonheid enkel tonen aan de man van wie ze houden. Echt waar, it was beauty.»
«In elk geval, ik denk dat mijn persoonlijkheid het moeilijk maakt voor mannen om macht over mij uit te oefenen. Alleen al de energie wanneer ik een kamer binnenkom is voldoende, denk ik. Met mijn manager is het net zo, we staan op dezelfde hoogte.»
Veto: In mei brengt u een nieuw album uit. Hoe zal het eruit zien?
Daulne: «Het album zal Recreation heten en het is een groot boeket van klanken geworden, daarom sta ik ook op de cover met een groot boeket bloemen. Ik heb samengewerkt met een franse acteur, Vincent Cassel. We hebben een cover gemaakt van een liedje van Dalida. De grootste invloed voor dit album is Braziliaanse muziek geweest. Wat ik probeer te doen, neen, wat ik doe met de muziek is het publiek te laten reizen. Ik zie muziek als een parfum.»
Veto: Denkt u dat uw muziek een verschil kan maken?
Daulne: «Ja, dat denk ik wel. Mensen zien Zap Mama als een voorbeeld van wereldmuziek. Ook al is het geen directe humanitaire actie, de muziek is wel bekend over de hele wereld. Het is de muziek die mensen kan bewustmaken en aanzetten tot actie.»