Conservatief filosoof Roger Scruton

"Fuck Oasis"

Roger Scruton is een Engelse conservatieve filosoof. Agent Provocateur. Verfoeid door zijn tegenstanders, een cultsymbool voor zijn aanhangers. Een interview over barbaarse studenten, luie professoren, verheven kunst en de slechte muzak in de hotellobby waar wij hem interviewden.

Jelle Dehaen en Maarten Goethals

Veto: Uw laastste boek heet: "Waarom cultuur belangrijk is". Waarom is cultuur belangrijk?
Roger Scruton: «Cultuur is niet gewoon entertainment maar een vorm van praktische kennis. Het leert ons langbeproefde oplossingen voor problemen. Het leert ons hoe we ons moeten gedragen en wat we moeten voelen. Mensen weten vaak niet hoe ze met elkaar moeten omgaan. Ze vragen zich niet af of het juist is om bepaalde gevoelens te hebben en zo word je het slachtoffer van je impulsen. Cultuur leert je nadenken over zulke dingen op de lange termijn. We leven in een tijd waar veel mensen geen deel hebben aan die cultuur waardoor ze met ongevormde emoties door het leven moeten gaan. Ze worden bijvoorbeeld boos op willekeurige momenten, wanneer ze onder druk staan, zonder dat ze zich afvragen of die emoties goed zijn.»
«Je moet dus een onderscheid maken tussen de cultuur die ik bedoel en die kennis bevat en vormen van entertainment die helemaal geen kennis bevatten maar louter willen afleiden. Er is muziek die betekenisvol is en muziek waarbij dat niet het geval is. Zoals de muziek die we hier nu in de achtergrond horen, rubbish. De meeste intelligente mensen weten dat ze dat moeten verdringen. Zulke muziek heeft niets gemeen met bijvoorbeeld Mozart waar een boodschap in zit.»
Veto: Muziek is de kunstvorm die wij meestal met pure emoties associeren. Welke boodschap zit er dan in Mozart?
Scruton: «Er is niet één boodschap, dat hangt af van het werk in kwestie. Er is veel popmuziek die niet gemaakt is, maar mechanisch geproduceerd. In zulke muziek zit geen ontwikkeling, je hoeft daar helemaal niet over na te denken. Bij Mozart is dat niet zo. Zelfs als er geen verbale boodschap is, dan zit er toch iets logisch in dat je verplicht na te denken. Zo leer je denken, ook met je hart. Muzikale mensen weten dat muziek niet gewoon iets plezierigs is zoals eten of drinken, je doet het met je hele persoon, zeker als je met iemand anders musiceert. Men is nu vaak bang om te oordelen over muziek. Dat is nieuw. In de jaren '60 kon je perfect zeggen dat de Beatles beter waren dan de Rolling Stones en waarom dat zo was. Kritiek zou echter wel moeten. Oasis bijvoorbeeld is naar mijn mening compleet talentloos, maar ze kunnen wel de stem van de jeugd worden omdat niemand hen durft te beoordelen. Mensen moeten de gewoonte van de kritiek nieuw leven inblazen zodat ze ontdekken dat er goede en slechte popmuziek is.»
Veto: Mensen voelen zich vaak persoonlijk beledigd door uw visies op popmuziek
Scruton: «Het is een interessante maar vreemde eigenschap van popmuziek dat mensen zich persoonlijk aangevallen voelen als je dat bekritiseert. Dat is omdat ze fan zijn, wat iets tribaals heeft. Bij de fan bevindt de muziek zich constant op de achtergrond van hun leven, het wordt een deel van hen en elke kritiek wordt aangevoeld als een aanval op henzelf. Maar als jongeren er echt zo over denken, betekent dat dat muziekkritiek dood is. Gelukkig groeien mensen op.»

Barbaren

Veto: U beweert dat de hogere cultuur mensen kan opvoeden, hen kan leren hoe ze moeten voelen en handelen. Maar we kennen toch allemaal de voorbeelden van de gecultiveerde boosdoener?
«Dat is inderdaad zo. Hitler, de bolsjewieken en Mao waren bijzonder ontwikkeld. Maar zulke mensen worden door niets ingetoomd, meer nog, als ze cultuur hebben worden ze nog erger. Maar zij zijn de uitzondering, daar moet je de rest van ons niet op beoordelen. Er zijn natuurlijk ook mensen met een afgrijselijke smaak, maar die moreel goed zijn. Bij de meeste mensen echter maakt cultuur wel degelijk een verschil; het maakt hen beter.»
Veto: Ook op de universiteit ligt de traditie van de cultuur onder vuur. Het universitaire curriculum bestaat vaak uit deconstructie of denkers als Foucault die zich keren tegen de hogere cultuur.
Scruton: «Vroeger dacht ik dat de universiteit jongeren moest redden van de chaos, maar het is blijkbaar gemakkelijker om dingen te vernietigen dan om hen op te bouwen of in stand te houden. Als je een professor bent aan de universiteit en je wordt geconfronteerd met een klas vol barbaren en je hebt geen flauw idee waarom ze Goethe of Shakespeare zouden moeten lezen, dan is het eenvoudig om hen iemand als Foucault voor te schotelen die zegt dat er geen reden is om dat te lezen. Zo schaar je je aan de kant van de jeugd. Je vertelt hen dat het goed is om negatief te zijn. Dat is een makkelijke manier voor een prof om de dag door te geraken. Maar ik denk dat de neiging om de cultuur onderuit te halen zal verdwijnen, want studenten willen dat niet. Het is leuk om als je voor het eerst naar de les gaat te ontdekken dat oké is om onwetend te zijn. Maar na drie jaar vragen studenten zich af wat ze geleerd hebben. Als ze dan beseffen dat ze enkel geleerd hebben dat er niets te leren valt, verlangen ze naar meer.»

Duivel

Veto: Is er nog hoop?
«Natuurlijk. Muziek is een moeilijk geval doordat veel moderne muziek zo abstract en intellectualistisch is. Maar in de literatuur gebeurt heel veel, denk maar aan Ian McEwan of Houellebecq. Er is veel aan Houellebecq dat me niet bevalt; er zit iets emotioneels oppervlakkig in wanneer hij lichamelijk genot als het hoogste goed voorstelt hoewel uit de boeken duidelijk blijkt dat het dat niet is. Maar niettemin is hij een denkende schrijver.»
Veto: U schrijft vaak provocatief. In een van uw teksten noemde u Foucault de duivel.
Scruton: «Deed ik dat? Oh (lacht). Dat had ik dan niet moeten doen, maar iedereen schrijft wel eens iets waar je later spijt over hebt. Ik wil mensen niet beoordelen, noch choqueer ik om te choqueren. Ik zeg gewoon wat ik denk. Doordat ik een stem heb, word ik gevraagd om dingen te schrijven. Ik schrijf omdat ik mensen wil laten nadenken. Ik realiseer me wel dat ik een hele slechte politicus zou zijn. Ik zou in mijn eerste toespraak al zeggen waarom ik Brahms beter vind dan de onuitstaanbare muziek hier. die wordt ook alsmaar opdringeriger.