De Neurenbergprocessen volgens Braakland en 't Arsenaal

Hitler is dood en dat is maar goed ook

Het einde van WO II. Hitler en zijn secondanten Goebbels en Himmler hebben zelfmoord gepleegd. Er blijven echter nog genoeg verantwoordelijken over. In 'Hitler is dood' proberen de overige kopstukken van het Derde Rijk zich te verdedigen tegen de beschuldigingen van hun geallieerde aanklagers.

Filip Tielens

Het moeten zowat de beroemdste processen aller tijden zijn. In de twee jaar na de oorlog werden de overblijvende spilfiguren van het naziregime veroordeeld in Neurenberg. Deze processen vormden een belangrijk precedent in de strijd tegen oorlogsmisdadigers. Voortaan zouden zij nooit meer ongestraft kunnen rondlopen. Toch zou het tot de jaren negentig duren vooraleer er in Den Haag een tribunaal zou komen dat ook internationaal een vinger in de pap te brokken had. Zo zullen Karadzic en co net als Goering, Speer, Von Ribbentrop en Von Papen destijds hun verantwoordelijkheid niet kunnen ontlopen. In de Stadsschouwburg van Leuven worden de eerder genoemde nazimisdadigers op de rooster gelegd in dit theaterstuk van 't Arsenaal en Braakland. Alle neonazi's en pacifisten onder ons, je weet waar naartoe deze week.

Intriges

Voor Hitler is dood baseerde schrijver Stijn Devillé zich op de originele documenten van deze processen. Sinds vijf jaar zijn ook de aan het proces voorafgaande verhoren vrijgegeven. Dat levert een heleboel spannend materiaal op. In het eerste deel van het stuk doen de hoofdfiguren elk hun verhaal van de feiten. Niemand bekent de misdaden, allen proberen ze de gebeurtenissen te minimaliseren en zelfs te ontkennen, of schuiven ze de schuld op anderen. Want de een zijn brood kan de ander zijn dood betekenen. Het eigenlijke proces wordt uit de doeken gedaan in deel twee. De protagonisten worden met elkaar geconfronteerd en tegen elkaar uitgespeeld, waardoor je de intriges tussen de oppernazi's te zien krijgt.
Wie trekt er aan het langste eind? Goering beseft dat hij zijn straf niet zal kunnen ontlopen en hangt de bullebak uit op het proces. Speer is dan weer het andere uiterste. De architect van het Derde Rijk stelde zich bijzonder minzaam op en ontliep daardoor een veroordeling tot de strop. Hij kreeg slechts twintig jaar cel. Na zijn dood is gebleken dat hij veel meer op zijn kerfstok had staan dan aanvankelijk aangenomen. De verschillende strategieën die de beklaagden hanteren, trekken de vermeende eenheid tussen de nazileiders in twijfel.
Niet alleen de gigantische verantwoordelijkheid van de beklaagden komt aan bod, maar ook het risico dat de geallieerde aanklagers lopen door zo snel na de oorlog de as van het kwaad te willen bestraffen. In hun ondervragingen proberen de geallieerden de waarheid achter de holocaust te achterhalen, waar de nazi's echter behendig rond de pot draaien. Dat er heden ten dage nog steeds negationisten rondlopen die de holocaust in vraag stellen, bewees kardinaal Richardson begin dit jaar.

Waterboarding

De vraag wie nu echt verantwoordelijk is voor al het aangerichte kwaad, blijft in het midden. Hoe bestraf je immers een genocide als half de bevolking schuldig is? Net als in de film The reader krijg je soms de mens achter de moordmachine te zien. Is elke mens tot zulke wreedheden in staat? In Apeldoorn en Dendermonde kunnen ze er alvast over meepraten. En steeds blijken de daders gewone, ietwat asociale mensen te zijn. Rest voor de samenleving alleen nog de vraag wat hen precies dreef.
Vorige week startte het proces tegen de Amerikaanse soldaten die een Irakees gezin uitmoordden, na eerst de dochter te hebben verkracht. Zal er ook ooit een internationaal tribunaal tegen de misdaden begaan door de Amerikanen in onder andere Abu Ghraib opgericht worden? Obama besliste echter al de verantwoordelijken voor het toestaan van de waterboarding foltertechniek niet te straffen. Straffeloosheid kan echter leiden tot het goed praten van gestelde daden.

Barok

Aanvankelijk heette het stuk Verhoren, maar dat klonk nogal administratief. Geef toe, de titel Hitler is dood maakt ons toch net wat nieuwsgieriger. Bovendien kruipen absolute topacteurs (Warre Borgmans, Rik Van Uffelen, Kris Cuppens) in de huid van de nazikopstukken. De geallieerde ondervragers worden gespeeld door de jongere generatie (Sara Vertongen, Janne Desmet, Pieter Genard). Verteltheater van de bovenste plank, opgelardeerd door de muziek van Braaklandmuzikanten Rudy Trouvé, Geert Waegeman en Gerrit Valckenaers.
Hitler is dood ging begin mei in première in Mechelen en kreeg lovende recensies van de pers en het publiek. Je zou wel eens een heel erg straffe voorstelling te zien kunnen krijgen. En daarvoor hoef je deze week gelukkig niet naar Neurenberg te trekken.

Hitler is dood speelt op 12 en 13 mei in de Stadsschouwburg in Leuven. Tickets zijn te verkrijgen bij In&Uit of op 016/20 30 20.