Op de koffie bij Herman Van Rompuy

"Straks ga ik mijn planten begieten"

Herman Van Rompuy krijgt in de herfst van zijn carrière tegen wil en dank het premierschap in de schoot geworpen. Wars van de zogenaamde nieuwe politieke cultuur trekt de man zijn streng in de regering. Hoog tijd voor ons om eens van de nieuwe koffie in de Wetstraat 16 te nippen.

Eric Laureys & Tom Demeyer

Veto: U wilde absoluut geen premier worden.
Herman Van Rompuy: «Er was geen keuze meer: ofwel deed Dehaene het, ofwel ikzelf. Uiteindelijk zei Dehaene definitief nee en hij haakte af om persoonlijke en andere redenen. Als ik dan ook neen gezegd zou hebbe, zouden we in een politieke leegte terecht gekomen zijn. Op dat ogenblik was dat dus een negatieve keuze eerder dan een positieve.»
Veto: Wie heeft u geconsulteerd alvorens die beslissing te nemen?
Van Rompuy: «Het was geen zaak van argumenten, maar van feiten. Ik heb daar een levensfilosofie over. De feiten beslissen in je plaats, of je instinct heeft al in je plaats beslist. Eens ik het premierschap aanvaard heb, heb ik het beslist om het zo goed mogelijk te doen.»
Veto: Op uw website valt te lezen dat u van nature uit pessimistisch bent ingesteld.
Van Rompuy: «Ik ben optimistisch over mezelf, maar zeer pessimistisch over de beschaving. Neem nu het klimaat, daar zijn toch redenen tot pessimisme?»
Veto: Sommigen zeggen dat het een morele plicht is om optimistisch te zijn.
Van Rompuy: «Dat vind ik bullshit. Mensen hebben wel een morele plicht om lucide te zijn. Kunstmatig optimisme creëren vind ik maar niets. Ook normen en waarden gaan de foute richting uit. Maar het is niet omdat ik pessimist ben, dat ik me niet inzet voor dit land.»
Veto: Geen 'hope' en 'change' bij u?
Van Rompuy: «Sja, ken je een leger begrip dan verandering? Als je niets meer weet te zeggen, dan zeg je dat het anders moet. Dus alle verkiezingscampagnes draaien om twee woorden: stabiliteit of verandering, naargelang je in de meerderheid of de oppositie zit.»

Opgeklopt

Veto: Is hoop ook een leeg begrip?
Van Rompuy: «Hoop is hetzelfde. Hoop maak je waar in de feiten. Ik baal van het announcement-effect. Daar is de moderne politiek aan kapot gegaan, aan opgeklopte verwachtingen die daarna niet kunnen worden waargemaakt. Dat ligt mee aan de basis van het feit dat de politiek ongeloofwaardig is geworden. Die delivery gap is één van de grote problemen van de moderne politiek in West-Europa.»
Veto: Is dat ook de oorzaak van het falen van uw voorganger?
Van Rompuy: «Wij hebben daar toen zeker in overdreven. De enige verontschuldiging was dat wij al acht jaar in de oppositie zaten en het perspectief hadden daar nog eens acht jaar te blijven. Dat kon toen enkel gepareerd worden door een boodschap van verandering te prediken. Voor mij had dat veel matiger gemogen, maar ja het is nu zo.»
Veto: U komt dan terecht in een vreemd regeringsteam. Voelt u zich dan niet beknot als leider?
Van Rompuy: «Je raakt een juist punt aan. Ik kom voor de eerste keer in zeven of acht jaar in een bestaande regeringsploeg met een bestaand regeerakkoord. Ook Mark Eyskens zat in dezelfde situatie, als enige in de laatste vijftig jaar als ik het goed heb. Ik heb dat programma niet zelf samengesteld of onderhandeld. Daarbovenop zijn de regionale verkiezingen zeer dichtbij. Maar toch gebeurt er heel wat in deze regering. We hebben een akkoord gesloten over tijdelijke werkloosheid voor bedienden. Dat was een zeer heikel dossier waar de sociale partners niet tot een oplossing konden komen.»

Vervenne

Veto: Wat sterk leeft aan onze universiteit, is de toekomst van de sans-papiers. De Vlaamse universiteiten namen daar zelfs een gezamenlijk standpunt over in. Heeft dat invloed gehad?
Van Rompuy: «Dat doet zeker nadenken. Ik ken die mensen en heb er respect voor. Als zij dat zeggen ga ik meer luisteren dan als eender wie dat zegt.»
«Ik heb rector Vervenne inderdaad ontvangen, samen met de andere rectoren. Ik heb een grote sympathie voor Marc Vervenne, blijkbaar tegen velen aan de universiteit in. Maar wat blijkt: Marc spreekt uit persoonlijke naam en niet voor elke professor of student. Wij als regering staan voor een andere opgave. Wij moeten met een bepaalde beleidskeuze naar de kiezer trekken. Dat is een totaal andere benadering van moreel en persoonlijk engagement. Wij moeten een engagement aangaan dat wij voor de burgers van dit land kunnen verdedigen.»

Komedie

Veto: Verhofstadt liet zich vorig jaar volgen door een journaliste met een kleine camera. Zou u dat ook toelaten?
Van Rompuy: «Nooit. Daar heeft niemand iets mee te maken.»
«Ofwel was de houding van Verhofstadt een reusachtige komedie en heeft hij zich dus aangepast aan het feit dat er een camera was. Ofwel is het levensecht en dan waren een heleboel uitspraken eigenlijk niet gepast om door het grote publiek gehoord te worden. Als je dat op straat gooit, zijn een hele hoop oplossingen van tevoren al uitgesloten. Mag een beraadslaging nog geheim zijn?»
Veto: De regeringsonderhandelingen waren dat allerminst.
Van Rompuy: «De mislukking van de regeringsvorming was mede te danken aan de wijze waarop er aan politiek werd gedaan. Mensen werden gevangenen van hun eigen verklaringen. Ook in de huidige regering geven sommigen om de twee dagen een interview. Men profileert zich om een eigen gezicht te hebben, maar vergeet dat men zich steeds profileert ten aanzien van de anderen. Profileren en gezichtsverlies staan heel dicht bij elkaar. In plaats van de beoogde doorzichtigheid, krijg je net meer polarisering en immobilisme.»
«De technologische middelen zijn ook gigantisch veranderd. Op Hertoginnedal zat iedereen daar met zijn elektronische revolvers in de aanslag. Wij konden ons nog opsluiten in een kasteel met twee telefoons, waar men de vrouw moest verwittigen om de soep wat later op te zetten.»
Veto: Zoekt de politiek naar de waarheid, of naar een werkbaar compromis?
Van Rompuy: «Natuurlijk zoeken we naar een compromis. Dat heeft niets met de waarheid te maken.»
Veto: Studenten krijgen in een academisch milieu voorgeschoteld dat er gezocht moet worden naar de waarheid. Moet men die ambitie dan loslaten in de politiek?
Van Rompuy: «In de politiek zoek je eerder naar rechtvaardigheid. Gegeven dat je tegengestelde meningen hebt, hoe kan je dan in een situatie die je als onrechtvaardig beschouwd, een eenheid krijgen. Maar als je morgen in een privé-bedrijf gaat werken en daar een product moet aanprijzen, dan weet ik niet of je naar de waarheid aan het zoeken bent.»
«Toch moet je er goed op letten dat je effectief in al wat je doet en om het even waar je bent voor jezelf nog kunt rechtvaardigen waar je mee bezig bent. Je mag niet terechtkomen in het rijk van de leugen. Ook voor mij zijn er grenzen aan het compromis dat ik kan aanvaarden. Is wat ik doe compatibel met wat voor mij zinvol is? Die vraag is een levensvraag die verder gaat dan louter de politiek.»
Veto: U stelt zich na deze legislatuur geen kandidaat meer. Is er leven buiten de politiek?
Van Rompuy: «Ik ga mijn planten begieten! En tijd maken voor mijn kleinkinderen.»
«Ik ken veel mensen die na de toppolitiek op hoog niveau actief blijven. Als toppoliticus heb je nu eenmaal een enorm intellectueel ervaringskapitaal. Erg gegeerd is dat. Die mensen worden dan bestuurder van alle mogelijke instellingen, en niet altijd om het geld hoor.»

Haiku

Veto: U schrijft haiku's. Hoe komt dat?

Van Rompuy: «Dat moet niet overdreven worden, op den duur zit ik er zelf verveeld mee. Als ik ergens ga spreken vragen mensen nu al: maak er ook maar een haiku bij. En dan mezelf maar plat denken. Ik beschouw me als een zondagskladschilder tegenover de echte haikudichters. Elk jaar ga ik naar het congres van de haikudichters. Sommigen beschouwen me als een aanfluiting van al waar de haikupoëzie voor staat.»

«Hoe dat gekomen is? Op een viering van iemand die 50 werd zat ik naast een priester. Dat was er niet aan te zien, maar die man sprak me over haiku's. Hij had daar een boek over geschreven. Die man bleek ook de oprichter te zijn van de haikupoëzie in Vlaanderen Hij stuurde me zijn boek en in de zomer van 2004 nam ik dat toevallig ter hand. Een paar dagen later stuurde ik hem mijn eerste haiku op. Hij heeft dat dan kritisch verbeterd. Haikudichters vormen eigenlijk een forum waar er absoluut ruimte is voor kritiek op elkaar. Dat is niet zoals de klassieke poëzie waar niemand kritiek mag uiten op wat je allerindividueelste expressie van je allerindividueelste gevoelens. Ik ben wel een poëzieliefhebber, maar heb er te weinig tijd voor.»
Veto: Er ligt hier een bundel van Hugo Claus.
Van Rompuy: «Die heb ik maar gekregen. Dat is een groot dichter. Als schrijver ken ik hem niet. Van zijn proza heb ik niets gelezen. Zijn levensfilosofie is niet de mijne. Hij heeft een heel negatieve kijk op het Roomse Vlaanderen. Dat heeft bij hem doorgespeeld tot de laatste dag. Het werk los lezen van de auteur kan ik niet. Ik lees iets waarvan ik verwacht dat het in de lijn ligt van wat ik denk en voel. De meeste vragen in de literatuur een bevestiging van wat ze denken, eerder dan de confrontatie. Zeker zij die weinig lezen. Claus' gedichten trekken me meer aan. Ik denk dat hij in wezen een dichter was. Poëzie komt altijd voort uit een groot tekort. Wat men vroeger noemde: het gevoel van het verloren paradijs; het verlangen naar iets dat niet bestaat. In die zin verlegt de poëzie je innerlijke grens, in elk geval de mijne. Maar poëzie kan in feite niks veranderen en wilt dat ook niet doen.»