Debat zonder minister over mensen zonder papieren

"Is er nog hoop voor ons?"

Vorige donderdag zakten heel wat geïnteresseerden, met en zonder wettige verblijfplaats, af naar het Maria-Theresiacollege voor een debat over de problematiek van regularisaties en sans-papiers. Eerder dan een debat werd het een open gesprek: de afwezigheid van minister Turtelboom zorgde voor minder confrontatie en een surplus aan inhoud. Al maakte het de discussie ook een stuk vrijblijvender.

Simon Horsten

Buiten de weersomstandigheden om was het een woelige week. Dinsdagmiddag kwam minister van Migratie- en Asielbeleid Annemie Turtelboom naar de faculteit Sociale Wetenschappen voor een lezing annex vragenuurtje over haar beleid, maar een groep demonstranten gaf haar de kans niet haar lezing aan te vatten uit protest tegen haar afwezigheid op het grote debat van donderdagavond. Een interventie van rector Vervenne bleek nodig om Turtelboom, weliswaar met een halfuur vertraging, dan toch het woord te kunnen geven.
Uit protest tegen dat protest zegde donderdagmiddag ook Turtelbooms woordvoerder Rolf Falter af voor het debat dat enkele uren later van start zou gaan. Daardoor bevond zich onder de debattanten niemand die de verdediging van het huidige beleid op zich nam, wat gezien de totale politieke impasse in het regularisatiedebat natuurlijk geen geschenk is. De toehoorders betreurden alleszins meermaals dat die ene stoel vooraan in de aula onbezet bleef.

Vijanden

Na een inleidend woordje van Marc Vervenne, die van de aanwezigheid van de sans-papiers en van het bijhorende debat aan de universiteit zijn laatste grote wapenfeit lijkt te willen maken, gaven twee mensen zonder papieren een persoonlijke inleiding tot het thema. De mannen, die respectievelijk vijf en negen jaar in de onzekerheid van de Belgische wachtkamer zitten, maakten meteen de ernst van het debat duidelijk. "Wij zijn niets," zo omschreef een Nigeriaanse vluchteling het vlees-noch-visstatuut van mensen zonder papieren. Of in de woorden van Pol Van Camp: "De stress van de onwettelijkheid is een onvoorstelbare last voor mensen, waar ze ook vandaan komen."
Even later stelden de vier sprekers zich voor: Freya Piryns, senatrice voor Groen! en naar eigen zeggen "een van de grootste vijanden van Turtelboom," Pol Van Camp, die sans-papiers op het terrein al decennialang in woord en daad bijstaat, professor Johan Leman, die onder andere kabinetschef is geweest en directeur van het Centrum voor Gelijkheid van Kansen en Racismebestrijding en professor Antoon Vandevelde, decaan van het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte en zowel ethicus als economist.

Thatcher-syndroom

De politica, de activist, de gedesillusioneerde oud-beleidsmaker en de professor zorgden elk met hun eigen invalshoek voor een erg gevarieerde avond. Piryns trok uiteraard stevig van leer tegen de minister en haar "beleid van willekeur." Op de vraag uit het publiek waarom Turtelboom zo'n harde politiek voert - "zelfs harder dan Patrick Dewael" - gaf ze een pijnlijk antwoord: enerzijds spelen natuurlijk electorale motieven mee, de rechterflank moet worden afgedekt, maar anderzijds, aldus Piryns, probeert Turtelboom in een partij met een machocultuur te bewijzen dat ze als vrouw ook haar mannetje kan staan. Het Thatcher-syndroom op Vlaamse leest geschoeid, zeg maar.

Migratiequota

Het inhoudelijk sterkste deel van het debat was het ietwat theoretische betoog van Vandevelde, regelmatig aangevuld of genuanceerd door de praktijkervaring van Leman. Zo sprak de filosoof van twee modellen: een gedoogbeleid met een aantal regularisaties, waarbij heel wat mensen zonder papieren in een land verblijven zonder dat ze consequent door de overheid opgejaagd worden, en een beleid met migratiequota die op voorhand vastleggen hoe veel mensen geregulariseerd mogen worden. België hanteert momenteel het eerste model, het tweede wordt bijvoorbeeld in Canada gebruikt. Vandeveldes voorkeur ging uit naar het laatste, aangezien zo'n beleid duidelijker is en minder valse hoop geeft. Bovendien worden in een gedoogbeleid vooral de durvers beloond en staat er geen maat op het aantal mensen dat het land tracht binnen te komen.
Johan Leman plaatste daar de kanttekening bij dat een migratiebeleid nooit enkel op quota gebaseerd mag zijn, omdat zo geen rekening wordt gehouden met bepaalde groepen, zoals vluchtelingen die door de politieke situatie in hun land aboluut niet kunnen terugkeren.

Zekerheid

De discussie bleef pittig en de sprekers luisterden ook daadwerkelijk naar elkaar en naar de vragen uit het publiek. Maar de laatste vraag van een sans-papier maakte de harde realiteit plots weer erg voelbaar. Of de panelleden wisten wanneer er nu eindelijk een einde zou komen aan hun uitzichtloze situatie? Freya Piryns parafraseerde: "Je vraagt eigenlijk of er nog hoop is." De enige zekerheid, zo luidde het antwoord, is dat er vóór de verkiezingen niets zal gebeuren. Maar of er daarna snel een oplossing komt, daar durft niemand van uit te gaan.