Mensen Zonder Papieren: een evaluatie

Alles is politiek, maar politiek is niet alles

Vorig academiejaar maakte de VLIR (Vlaamse Interuniversitaire Raad), waarbij ook de K.U.Leuven hoort, in een perscommuniqué haar standpunt omtrent mensen zonder papieren (MZP) wereldkundig. De rectoren riepen toen gezamenlijk op om "dringend werk te maken van de integrale uitvoering van het regeerakkoord," zodat er "een einde komt aan de wanhopige situatie" Nu de mediastorm weer (tijdelijk) is gaan liggen en de actie aan de K.U.Leuven is afgelopen, wordt het tijd voor een kleine tussentijdse evaluatie.

Mathias Vanden Borre

De oproep tot politieke respons van de rectoren hoorde thuis in bredere campagne en een hele reeks van activiteiten van zowel vakbonden, universiteiten en andere organisaties. De actie aan de K.U.Leuven werd voor een groot deel getrokken door oud-rector Marc Vervenne en tevens ondersteund door huidig rector Mark Waer. Van 18 maart 2009 tot 1 juli 2009 bood de K.U.Leuven een veertigtal mensen zonder papieren onderdak in het voormalige Instituut voor Farmaceutische Wetenschappen in de Van Evenstraat te Leuven. Door eenmalig 40 MZP vrijwillig een onderdak te bieden werd geprobeerd om het standpunt ook in Leuven bovenaan op de agenda te plaatsen.

Op 1 juli 2009 werd het gebouw in de Van Evenstraat zonder problemen ontruimd, maar diende zich een ander probleem aan; 28 actievoerders hadden immers geen onderdak meer. Daarom werden zij tot begin september opgevangen in een zaaltje van de universitaire parochie. Wanneer ook dit zaaltje ontruimd moest worden, schoten er nog vier mensen over. Deze werden op hun beurt opgevangen in een studentenhome en bij de zusters in Herent. Intussen zijn ook zij weer weg en leven de 40 actievoerders wederom in de illegaliteit. Aan hun situatie is dus concreet weinig veranderd. Enkelen onder hen maken wel kans om papieren te verkrijgen door middel van een nieuwe circulaire nota.

Brandje

Al deze maatschappelijke acties hebben immers bijgedragen tot een politieke reactie (zie Veto 04) De instructienota van Annemie Turtelboom (Open VLD), toenmalig federaal minister van Asiel en Migratie, werd vervangen door een circulaire nota van Melchior Wathelet (cdH), die haar ministerportefeuille overnam. De oorspronkelijke instructienota onderscheidde twee "posten" waardoor mensen papieren kunnen verkrijgen. Ten eerste om humanitaire redenen en ten tweede bij een verblijf in België van reeds lange duur, waarbij (onder vage voorwaarden) moest vastgesteld worden dat deze mensen geïntegreerd zijn. Het enige wezenlijke verschil met de nieuwe circulaire nota is een nieuwe post getiteld "lokale verankering". Deze post valt uiteen in twee groepen. Ten eerste gaat het over mensen die reeds langer dan vijf jaar in België verblijven en ten tweede over mensen die tussen de tweeënhalf en vijf jaar hier verblijven en beschikken over een arbeidscontract.

Deze derde 'eenmalige' regularisering heeft echter de strikte termijn van 15 september tot 15 december meegekregen. Dit is dus geen wetgeving met blijvende rechtsgrond, maar een nieuwe memo. Deze aanpak werd nochtans reeds principieel afgezworen in 2000, maar nood breekt wet. Met deze circulaire nota wordt echter een brandje geblust zonder dat er een visie op een langtijdige, structurele oplossing wordt gegeven.

In het perscommuniqué van de VLIR omtrent MZP staat onomwonden: "Universiteiten hebben ook een maatschappijkritische functie. Zij moeten zich kritisch durven opstellen ten aanzien van politieke en morele gezagsdragers." Wanneer echter puntje bij paaltje komt, hebben velen schrik om uitspraken over dergelijke maatschappelijke debatten te doen. Wegens het polariserend karakter van de problematiek wordt iemand immers snel in een bepaalde politieke hoek geplaatst. Door deze polemiek van tegengestelde ideologieën lijkt het soms alsof dergelijke vraagstukken zich enkel in abstractheid afspelen, het maatschappelijke probleem van MZP is reëel én acuut. Exacte cijfers over het aantal MZP die momenteel in België verblijven zijn niet gekend. Schattingen hebben het over 100.000 tot 200.000 mensen die zonder wettelijke status in België wonen.

De K.U.Leuven tracht via een nieuwe denktank, Metaforum (zie Veto 03), dergelijke debatten op een wetenschappelijke en domeinoverschrijdende wijze te benaderen. Of deze denktank wel in staat gaat zijn om het polariserend karakter te doorbreken valt nog af te wachten. Metaforum staat immers nog in haar kinderschoenen. Er is wel reeds een werkgroep gevormd die het probleem rond MZP en migratie wil aanpakken, maar deze moet nog aan haar taak beginnen. De werkgroep was niet beschikbaar voor commentaar omdat er in alle rust gewerkt wilt worden. Hun eerste conclusies worden binnen zes maanden verwacht.