Hoe tuft de EU voort na Lissabon?

Van Rompuy aan het stuur, Ashton aan de telefoon

Het had nogal wat - Ierse en Tsjechische - voeten in de aarde, maar het Verdrag van Lissabon is ondertekend. Dit was het startschot voor schimmige onderhandelingen over de nieuwe 'president' van Europa. Uiteindelijk trok Herman Van Rompuy aan het langste eind. Wat kunnen we van de EU verwachten na deze twee belangrijke beslissingen? Chris Hoornaert, Belgisch ambassadeur bij de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa, gaf antwoord.

Martijn Smiers

Hoornaert's lezing vond plaats in een serie van drie, die allemaal over 'de EU na Lissabon' gaan. Deze week vinden de twee resterende lezingen plaats georganiseerd door het Jean Monnet Centre of Excellence. De voertaal was Engels, wat zorgde voor een flinke hoeveelheid nationaliteiten in de zaal. Zo was Europa toch een beetje verenigd.

Verenigd? "Wat niet zal veranderen, zijn de landen met hun eigenheid en hun belangen," legt Hoornaert uit. "Wel verandert de wereld om ons heen, met opkomende economieën zoals India en China. Het verdrag van Lissabon is in die zin een echte test voor de EU."

Uitgekleed

Na de nee-referenda in 2005 werd de Europese Grondwet uitgekleed tot het Verdrag van Lissabon. Ieder land had zo zijn eisen en als resultaat zijn er vanuit het pro-Europese oogpunt een aantal teleurstellingen. "De ambities zijn laag, want er was veel oppositie," sprak Hoornaert realistisch. "Nog steeds wordt de eigen stem van de lidstaten benadrukt en is er vooral een zelfstandig beleid van de lidstaten. Men blijft namelijk angstig voor dominantie van de grote EU-landen."

Ondanks deze angst is er wel iets bereikt. Naast Van Rompuy werd Catherine Ashton benoemd: degene die Obama moet bellen als hij Europa wil spreken. Hoornaert: "Haar functie heet 'Hoge Vertegenwoordiger' in plaats van 'minister', want dat laatste was een te sterke term. De competitie tussen de lidstaten zal dus blijven, ook over de herverdeling van EU-topfuncties in de toekomst. Ashton zal moeten balanceren tussen een EU-consensus en een sterke EU-stem in de internationale politiek."

Zal Europa nog wel van zichzelf laten horen als geheel? "Het Verdrag van Lissabon maakt dit mogelijk," stelt Hoornaert. "Het zal ook wel moeten. België dreigt bijvoorbeeld haar hoge post in het Internationaal Muntfonds te verliezen aan Brazilië. Dat land staat er financieel slechter voor, maar is veel groter. Een verenigd EU-optreden zou hierbij kunnen helpen. Kijk maar naar de snelle EU-reactie in Georgië of het gezamenlijke EU-optreden op de G20."

Nobodies

Of de EU alle regeringsleiders kan overstemmen, is nog maar de vraag. Zo noemde de Duitse sensatiekrant Bild Van Rompuy en Ashton nobodies. Volgens Hoornaert zal het succes van de nieuwe leiders afhangen van de concrete gezamenlijke initiatieven van de EU-landen. "De zichtbaarheid van hen is ook een pluspunt." Ondertussen werkte steeds meer volk zich onhandig door de banken naar buiten. Jammer, maar het was ook spijtig dat Hoornaert niet wezenlijk inging op het democratisch tekort van de EU en het euroscepticisme wat zaken zijn die na Lissabon gewoon blijven bestaan.

Nog vragen? Ja. Vooral twee Kosovaren waren benieuwd naar de uitbreidingsplannen van de EU. Hoornaert zei dat "we het liefst geen enkele zwarte vlek op de Europese kaart willen overlaten." Daar kon het Europese publiek het mee doen.