Heilige huisjes (5): Jelle Dehaen

"De kosmos trekt zich niets aan van mij"

Wij zijn goede godsvrezende meisjes. Kuisheid houden wij hoog in het vaandel en we gaan minstens twee keer per week te biecht. Wie kan de goede weg bewandelen zonder leiding van de Heer? We vroegen het Jelle Dehaen, atheïst.

Ide Smets & Els Dehaen

Veto: Heb je ooit geloofd?

Jelle Dehaen: «Neen. Ik ben niet gelovig opgevoed. Mijn vader is een je-m'en-foustist: hij heeft er geen mening over en wil er ook geen mening over hebben. Mijn moeder is wel enigszins van het spirituele type, maar als zij al vage bekeringspogingen deed, lukte dat niet. Ik heb natuurlijk wel mijn communie gedaan, maar dat doe je enkel voor de cadeautjes. Ik kan mij in ieder geval niet herinneren dat ik ooit heb geloofd en als ik dat toch ooit deed, dan heeft het toch geen speciale invloed op mij gehad. Natuurlijk heb ik ooit in bepaalde dingen geloofd zoals in Sinterklaas. Zo herinner ik me wel de juffrouw in het eerste leerjaar die op iedere bank snoepjes aan het leggen was, en dat ik snel weer naar buiten moest gaan. Dat was een hele vreemde ervaring...»

Veto: Hoe vul je het gemis aan een God op?

Jelle: «Je kan geloof of geluk moeilijk faken. De christelijke mensen die ik ken, zijn vaak erg gelukkig, maar dat betekent nog niet dat wat ze geloven waar is. Je kan gelukkig worden van het idee de koning van België te zijn en elke dag met een scepter door Leuven te lopen. Maar het is niet omdat het je gelukkig maakt, dat het zinnig is. Het is trouwens ook niet nodig om zin te geven aan je leven om het ietwat aangenaam te maken. Dat lijkt me trouwens een heel beklemmend gevoel: die loodzware verplichtingen, nooit iets kunnen doen zonder verantwoording aan God verschuldigd te zijn. Dingen doen zonder een grote verantwoordelijkheid te dragen, kan heel aangenaam zijn.»

Veto: Hecht je belang aan bepaalde waarden?

Jelle: «Natuurlijk. Het is gewoon moreel niet te verantwoorden dat je andere mensen pijn doet. Ik zie niet in waarom je daar een God voor nodig hebt. Empathie bijvoorbeeld kan ook al wonderen doen. Dat is geen waarde op zich, maar leidt er natuurlijk wel op verschillende manieren toe.»

Veto: Maar waar komt empathie dan vandaan?

Jelle: «Evolutionair gezien is het zo dat stammen die empathisch zijn meer kans hebben om te overleven dan niet-empathische stammen. Moraliteit heeft religie niet nodig. Zo is bijvoorbeeld Peter Singer misschien een heel atheïstische filosoof, maar volgens mij ook één van de meest consequent ethische figuren.»

Veto: Leef je van dag tot dag?

Jelle: «Dat is het grote probleem van het secularisme. Nietzsche was compleet atheïstisch en wou van het leven een project, een geheel maken. Het mislukte en hij werd krankzinnig. Ik doe dat niet of nauwelijks en voel dat niet aan als een gemis. Op dit moment lijkt er maar één mogelijkheid om me te doen geloven: ik moet door een bliksemschicht van mijn paard vallen en een openbaring krijgen. Maar dan nog zou ik waarschijnlijk eerst langs een ziekenhuis gaan en me laten checken op een hersentumor.»

Veto: Ben je soms bijgelovig?

Jelle: «Iedereen heeft dat. Ik geef daar zelf ook wel eens aan toe. Toch, als ik dat de laatste tijd doe, dan besef ik hoe irrationeel het is. Alsof de kosmos zich iets aantrekt van pakweg welke kleren je op je examen draagt. Eigenlijk is dat iets prereligieus en primitief. Misschien is het wel genetisch, zoals het ook genetisch is om zoveel mogelijk te eten om te overleven, maar dat betekent niet dat het daarom goed voor je is.»

Veto: Is er leven na de dood?

Jelle: «Ik heb geen enkele reden om dat aan te nemen. Het meest aannemelijke lijkt me dat er niets is, maar ik ben natuurlijk nog nooit dood geweest.»

Veto: Hoe denk je over gelovigen?

Jelle: «Het is in deze tijd gemakkelijker niet te geloven dan dat wel te doen dus ik heb daar sympathie voor. Maar als ik met mensen praat die geloven, voel ik daar vaak toch een zekere minachting voor. In het christendom lijken er mij twee strekkingen. Ten eerste degenen die aannemen dat alles waar is. Dat is consequent maar eigenlijk waanzin. De aarde is niet 6000 jaar geleden geschapen. Ten tweede zijn er die mensen die de verhalen niet letterlijk aannemen. Ik heb het moeilijk met hoe doorgaans intelligente mensen op die manier hun geloof beleven. Dat is net hetzelfde als een man die elke avond zijn vrouw in bed met een andere man aantreft, maar blijft geloven dat ze hem graag ziet. Een schizofrene positie met andere woorden: een deel van mezelf gelooft erin, een ander deel weet dat het niet waar is.»