Academisering van de kunsten

Academiserie (2) | Academische kunstopleidingen?

De kunstenopleidingen blijven in het geacademiseerde onderwijslandschap vaak de vreemde eend in de bijt. Velen blijven immers nog verdeeld over het nut en de richting van onderzoek in het Vlaamse Hoger Kunstonderwijs. Met de deadline van 2012 die steeds dichterbij komt, lijkt dit debat echter steeds nijpender te worden.

Ruben Bruynooghe & Roel Moeurs

Volgens Peter De Graeve, decaan van de kersverse geassocieerde faculteit Architectuur en Kunsten van de Associatie K.U.Leuven, is de relatie wetenschap-kunsten niet ver te zoeken. "Kunstenaars zijn van nature onderzoekers, zij zijn de eersten die aan innovatie werken. Daarom is het voor ons zo belangrijk dat de kunsten opgenomen worden in het academisch profiel. De kunsten zijn geen professionele opleiding."

Toch lijkt niet iedereen daar zo van overtuigd. "Sommige studenten willen gewoon met rust gelaten worden en willen gewoon kunst maken," weet Katelijne Lybaert, voorzitster van de studentenraad Lemmensinstituut. "Verder heb je ook het probleem dat nog niet alle docenten achter het ganse academiseringsproces staan en zo krijgen studenten tegengestelde signalen. Sommigen zeggen dat academisering een stap vooruit is, terwijl andere docenten dan weer zeggen: 'val ons niet lastig met dat onderzoek, het belangrijkste is dat studenten kunnen zingen'."

Ook op het ministerie van Onderwijs hebben ze nog vragen bij de academisering van de kunsten. Voormalig kabinetchef Dirk Van Damme stelde in een nota begin dit jaar nog dat (bepaalde) kunstopleidingen beter buiten het universitair onderwijs gehouden zouden worden en ook huidig minister van Onderwijs Pascal Smet stelde dat er nog "duidelijke vragen" waren over de meerwaarde van universitair georganiseerd kunstonderwijs (zie Veto 1).

Een ander probleem dat aangehaald wordt, is het probleem van het academisch personeel. Als de kunstopleidingen in de toekomst volwaardige universitaire opleidingen worden, zal al het personeel over een doctoraat moeten beschikken. In 2008 werd er al geadviseerd om hierop een uitzondering te maken voor de kunstopleiding, maar tot op heden is de regel nog niet aangepast. Toch is dit belangrijk, vindt ook Katelijne: "Voor een docent piano is het belangrijker dat hij op grote podia gestaan heeft dan dat hij een academisch artikel geschreven heeft. Al sluiten die twee mekaar niet uit, kijk maar naar Jean-Pierre Van Hees, een muzikant met internationale faam, een inspirerende docent en doctor in de muziek."

Ondanks het feit dat er nog een zeer duidelijk debat woedt over de richting - en soms zelfs dus nog de zin van de academisering van het Vlaamse Hoger Kunstonderwijs - zijn er wel al een aantal veranderingen doorgevoerd. "Er is de voorbije jaren heel veel energie gestoken in het onderzoek in de kunsten en in het doctoraat in de kunsten," verduidelijkt De Graeve. "Concreet zijn er curriculumwijzigingen doorgevoerd naar aanleiding van de bachelor-masterhervorming. In het tweede bachelorjaar werd er een onderdeel onderzoek ingevoerd en dit wordt uitgebreid naar de master. Het is de bedoeling dat dit in de komende jaren nog uitgebreid en geïntensifieerd wordt."

Volgens Katelijne is er in werkelijkheid echter nog niet zoveel veranderd. "Masterproeven worden belangrijker, er zijn een paar onderzoeksvakken bijgekomen, maar we krijgen nog steeds op dezelfde manier les. Het is niet dat het levensveranderend is." Mogelijk is het feit dat er nog niet zoveel werkelijk veranderd is een reden waarom alle actoren het stilaan wel eens raken over het feit dat de academisering, zeker in het kunstonderwijs, nooit tegen 2012 kan voltooid worden.

"Sommige departementen staan er goed voor, maar andere hebben nog problemen. Niets dat niet opgelost kan worden, maar niet tegen 2012," zegt Katelijne. De Graeve bevestigt dat de deadline waarschijnlijk niet gehaald zal worden. "De signalen zijn dat 2012 iets te vroeg zal zijn. Het algemeen gevoel is dat we nog een paar jaar extra zullen nodig hebben." De nieuwe deadline zou dan op 2017 vallen. "In vijf jaar kan er veel gebeuren," weet Katelijne, "het hangt vooral af van de hoeveelheid energie en voornamelijk middelen die er naartoe zullen gaan. Andere associaties stellen de hele academiseringsgedachte soms nog in vraag, maar het proces is nu in werking gezet en zal afgemaakt worden." Ook De Graeve is er tamelijk zeker van dat de kunstopleidingen uiteindelijk geacademiseerd zullen raken: "Er is één ding dat boven water staat en dat is dat de academisering van de kunsten niet zal teruggedraaid worden."