Naar een vierjarige bachelor?

In de strijd tegen lage slaagcijfers stelt de Universiteit Antwerpen voor om een voorbereidingsjaar in te voeren. Het idee kan op weinig bijval rekenen. Ondertussen experimenteert de K.U.Leuven met een instapmodule.

Jens Cardinaels

foto: Laurens Cerulus

De overgang van het secundair naar het hoger onderwijs blijft problematisch. Daarom zijn de universiteiten volop bezig met de uitbouw van een beter oriënteringsbeleid. Het is zeer waarschijnlijk dat er een oriënteringstest komt. Maar er wordt ook nagedacht over een propedeusejaar; een jaar na het zesde middelbaar waarin studenten zich voorbereiden op het hoger onderwijs.

De grootste voorstander van een propedeusejaar is de Universiteit Antwerpen (UA). Vicerector Alain Verschoren stelt voor om een vierjarige bachelor in te voeren, waarvan het eerste jaar een propedeusejaar is. "Je kunt dat jaar in een opleiding integreren, maar het kan ook ernaast," zegt hij. Het middelbaar onderwijs moet betrokken worden. "Als we merken dat studenten in het middelbaar erg goed presteerden, zouden ze het propedeusejaar kunnen overslaan en meteen kunnen starten in de tweede fase van de bachelor."

Hoe moet dat propedeusejaar er uitzien? "Je zou achtergrondkennis kunnen aanleren en het taalgevoel verscherpen. Verder stelt een propedeusejaar de definitieve studiekeuze uit." Verschoren benadrukt dat het voorlopig nog om vage ideeën gaat. Hij vindt het vooral hoopgevend dat er over nagedacht wordt. "Eindelijk kijken de universiteiten verder dan hun eigen instelling."

Een langere studieduur kost extra geld en wie gaat dat betalen in tijden van besparingen? Verschoren: "Je kunt je afvragen of het gaat om studieduurverlenging. De bachelor zal een jaar langer duren, maar een propedeusejaar zal ervoor zorgen dat minder studenten een jaar vergooien." Het idee is al afgetoetst bij Vlaams minister van Onderwijs Pascal Smet (sp.a). Die liep er volgens Verschoren niet warm voor.

Joke Denekens, de voorzitter van de Onderwijsraad van de UA, is pessimistisch. Het plan van de vierjarige bachelor met propedeusejaar zal het volgens haar niet halen en dat komt deels door de tweejarige master die men in academische opleidingen wil invoeren. "Moeten alle richtingen een tweejarige master hebben, met extra aandacht voor onderzoek? Elke student moet weten hoe hij onderzoek moet voeren, maar niet al onze studenten moeten onderzoekers worden. Dan denk ik dat het nuttiger is de doorstroming in de bachelor te verbeteren.

Volgens K.U.Leuven-rector Mark Waer is er nood aan betere oriëntering in het eerste jaar, maar hij is geen uitgesproken propedeusefan. "Een aantal jongeren hebben nog niet de maturiteit om op hun achttiende een keuze te maken. Daarom doet het middelbaar veel inspanningen, maar het kan beter. De universiteiten proberen studenten nu al goed te begeleiden, maar we stellen vast dat dat niet volstaat.

Waer is een voorstander van trajectbegeleiding: "Er zijn studenten van wie je weet dat ze het goed zullen doen, door de goede resultaten die ze in het middelbaar behaalden. Hen kun je een track A laten volgen. Zwakkere studenten kun je beter een track B aanbieden, met veel begeleiding."

Ingroeien

Dat lijkt op wat ze aan de subfaculteit Wetenschappen van Kulak, de Kortrijkse campus van de K.U.Leuven, willen doen. Daar starten ze vanaf volgend jaar namelijk met een ingroeimodule. Studenten die kunnen motiveren dat ze niet voldoende kennis bezitten om een wetenschappelijke richting te volgen - bijvoorbeeld omdat ze in het middelbaar een niet-wetenschappelijke richting volgden - kunnen een speciaal traject volgen. De eerstejaarsstudenten moeten vlak voor het academiejaar een basiscursus volgen, met een niet-bindende pass/fail-evaluatie. Tijdens het academiejaar volgen ze een tweede vak, met permanente evaluatie.

Studenten die dergelijke module volgen, mogen in principe in de derde fase van hun bachelor niet in het buitenland studeren of een projectstage volgen. Als ze dat toch doen, dan zullen ze meer dan 180 studiepunten moeten opnemen in hun bachelor.

Volgens Paul Igodt, de voorzitter van de Subfaculteit Wetenschappen Kulak, is de module een ideaal middel om zwakkere studenten te helpen. "Sommige studenten hebben om wat voor reden dan ook bepaalde dingen niet geleerd. De instapmodule helpt hen." Maar is het niet de bedoeling dat het middelbaar basiskennis aanleert? "Beide polen moeten inspanningen doen. We hopen dat de module een baken zal zijn in het middelbaar."

Volgens K.U.Leuven-vicerector Ludo Melis is het niet uitgesloten dat er ook in Leuven dergelijke proefprojecten komen. "Het is in ieder geval beter dan een propedeusejaar, dat een drempel zou zijn en voor een tragere voortgang zou zorgen."

Propedeusejaar, instapmodule, oriëntering; wat vindt de Vlaamse Vereniging van Studenten daar eigenlijk van? "Wij zijn tegen een propedeusejaar," zegt voorzitter Tom Demeyer. "Het is een model dat onvoldoende onderzocht is en het creëert een groep van goede studenten en van zwakkere. Ook wordt de studieduur te lang: een vierjarige bachelor, een tweejarige master en nog eens een lerarenopleiding." De instapmodule van Kulak kan op meer goedkeuring rekenen. "Zwakkere studenten worden niet in een apart jaar gestopt," besluit Tom.