Durban | “Wakker worden in een andere wereld”
De nacht van zondag elf op maandag twaalf december liep de klimaatconferentie in Durban ten einde. Professor Hans Bruyninckx, tevens directeur van het Onderzoeksinstituut voor Arbeid en Samenleving (HIVA) aan de K.U.Leuven, doceert het vak Global Environmental Politics. Hij analyseert het bereikte compromis en heeft het over kennis en verantwoordelijkheid.
Lucas de Jong
Veto: Wat is er in Durban juist uit de bus gekomen?
Hans Bruyninckx: «Er is beslist dat er tegen 2015 een nieuw verdrag moet zijn, dat vanaf 2020 wordt uitgevoerd. Alle landen zullen onder dat verdrag vallen, niet alleen de industrielanden. Sommigen noemen dat een doorbraak, maar deze onderhandelingen zijn al in 2007 in Bali begonnen. Toen was de ambitie om voor het eind van Kyoto, in 2012, een nieuw verdrag klaar te hebben, om een volgende stap te zetten in uitstootverminderingen. Dat nieuwe verdrag zouden de regeringsleiders in 2009 in Kopenhagen afsluiten, maar dat liep toen met een sisser af.»
Veto: Wat zijn de problemen van het bereikte compromis?
Bruyninckx: «De problemen zijn als volgt. Ten eerste was het in 2007 nooit de bedoeling om 8 jaar te onderhandelen, maar om tegen het einde van Kyoto een nieuw verdrag klaar te hebben liggen. Ten tweede is 2020 veel te laat. Iedereen die op ernstige wijze met de klimaatmaterie bezig is, zegt dat we in dit decennium zouden moeten pieken met de uitstoot van broeikasgassen om die daarna versneld af te bouwen. Dat is nodig als we binnen het scenario van aanvaardbare klimaatverandering willen blijven. Politiek vertaalt dat zich in het 2°C-scenario. Het huidige scenario gaat daar ruim boven, en impliceert dat we zullen eindigen met 3 tot 5°C opwarming. Dan word je wakker in een andere wereld. Tot 2020 geen verplichtingen opleggen, is volstrekt onverantwoordelijk.»
Nonsens
«Met betrekking tot het feit dat voor het eerst alle landen, en dus ook de ontwikkelingslanden onder dat verdrag zullen vallen, valt ook het een en ander te zeggen. Als je een verdrag voor de toekomst maakt, zoals Kyoto of een toekomstig verdrag er een is, spelen er twee elementen mee.»
«Ten eerste het verleden. Het is normaal dat de industrielanden hun deel moeten doen. Ze moeten versneld afbouwen en voor financiering en technologieoverdracht zorgen. Historisch is het overgrote deel van de uitstoot van de industrielanden gekomen, en overigens hebben we vandaag ook nog een grotere C02-uitstoot per capita.»
«Ten tweede is het echter zo dat het overgrote deel van de uitstoot in de toekomst van de nieuwe groeilanden zal komen. Een verdrag tekenen waar die landen niet onder vallen, is eigenlijk zinloos. Maar tegelijk is er vanuit de ontwikkelingslanden de terechte vraag naar groei en steun. Dat die vraag terecht is, wil ik benadrukken.»
«Met betrekking tot Durban is het politiek gezien misschien een substantiële doorbraak dat India en China hun verantwoordelijkheid willen nemen door ook onder een algemeen verdrag verplichtingen te aanvaarden, maar iedereen weet al vijf jaar dat het nonsens is om een toekomstverdrag af te sluiten waar die landen niet bij betrokken zijn; het is dus eigenlijk een evidentie. Ook verkoopt men het als doorbraak dat er tegen 2020 een verdrag zal zijn met zogenaamde legal force. Opvallend is dat de discussie de laatste drie dagen bijna enkel om het taalgebruik draaide. Men is daarbij van legally binding naar legal force gegaan om de VS en China aan boord te krijgen. Inderdaad, uitstel en evidentie worden als een succes verkocht.»
Obama grapt
Veto: Waarom is uiteindelijk toch iedereen overstag gegaan voor dit mager compromis?
Bruyninckx: «Het compromis is door alle landen verdedigd omdat er voor iedereen iets in zit. In Kopenhagen is de EU opzij gezet. Wat er nu onderhandeld is, is wel op basis van het EU-stappenplan. Ze kan zeggen dat ze de zaak weer vlotgetrokken heeft. Ook neemt ze met het verderzetten van haar Kyotoverplichtingen de facto geen extra verplichtingen op, omdat ze sowieso haar eigen klimaatbeleid al ging uitvoeren. Haar vooruitstrevende rol in het klimaatvraagstuk is voor de EU zelf trouwens ook voordelig.»
«De VS is ook tevreden. Obama kan stellen dat de druk die de VS op de groeilanden zette succesvol was. Dat was immers hun voorwaarde om zelf ook iets te doen. Bovendien is er voor hen geen bindend akkoord in het vooruitzicht gesteld. In Europa wordt legal force immers uitgelegd als legally binding, in Washington zegt men dat ze de Europeanen goed liggen hebben gehad.»
«De Chinezen en Indiërs hebben tot 2020 een garantie om rustig door te groeien. Tegelijk is een verlenging van Kyoto voor hen een belangrijke symbolische overwinning, ook al is het vooral de EU die het verlengt. Voor hen is het discours immers ook dat als de VS en de EU niets doen, zij ook niet in actie zullen schieten.»
Centrale keuze
Veto: Als actie rond het klimaat top-down uitblijft, moeten we dan niet veel meer bottom-up inzetten?
Bruyninckx: «Voor mensen die gemotiveerd zijn om rond het klimaatbeleid iets te doen geldt dat ze niet moeten wachten totdat de politiek ingrijpt, dat is wel duidelijk. Ieder van ons kan zijn engagement kwijt door het maken van keuzes. Maak die keuzes op een verstandige manier. Ik geloof er wat dat betreft nogal in dat kennis ook komt met verantwoordelijkheid. Iedereen kan zijn beschikbare kennis op een nuttige manier gebruiken.»
«Met betrekking tot die kennis zijn we trouwens een generatie aan het opleiden die theoretische, conceptuele, methodologische vakken gaat moeten kunnen toepassen op serieuze problemen waar we de volgende decennia voorstaan. Dat terwijl een heel aantal vakken rond milieu, energie, maar ook rond armoede of migratie geen centrale plaats in de opleidingen hebben. Meestal zijn het, als ze al bestaan, keuzevakken om het programma op te vullen. Zo was ik tot voor kort de enige in België die een specifiek vak doceerde rond internationale milieupolitiek. Dat is eigenlijk onvoorstelbaar.»
“Uitstel en evidentie als succes verkocht”
Geen centrale plaats voor milieu
