NFK speelt Sartre met Rode Handschoenen

Marx in de praktijk

De Nieuwe Filosofische Kring (NFK) bracht toneel zoals ze dat al enkele jaren doet. Met durf, met intellectuele bravoure, maar evengoed hoogdravend en verschrikkelijk lang van uitvoering. Met 'Rode Handschoenen', de productie van dit jaar, klaagde de groep de bruikbaarheid aan, zeg maar consumptie van het individu in functie van het politieke apparaat.

Maarten Goethals

Het hoofdpersonage Hugo is een jonge ambitieuze intellectueel die per se wil bewijzen dat hij geen lafaard is, maar een partijsoldaat met kloten aan zijn lijf. Hij overtuigt de Partij, die het land met communistische hand regeert, hem te vertrouwen met de uiterst riskante moordopdracht op de dissidente politieke leider Hoederer. Door zich aan te melden als zijn nieuwe secretaris, wint Hugo al snel het vertrouwen van de man. Hugo wacht enkel het juiste moment nog af om de trekker over te halen.
Maar dan steekt de twijfel de kop op. Wat als Hoederer gelijk heeft? Wat als de geschiedenis aan zijn kant staat? Politiek is namelijk geen positieve wetenschap waarvan je de uitkomst op voorhand kan voorspellen. Hugo ziet in dat hij verkeerd kán zijn. Hij beseft ook dat hij moet kiezen - de Partij of een zuiver geweten - en zijn verantwoordelijkheid niet kan ontlopen. In dit verhaal, zo beseft hij, is hij "slachtoffer en medeplichtige".

Mondriaan

'Rode Handschoenen' is gebaseerd op het toneelstuk 'Les mains sales' van de Franse filosoof Jean-Paul Sartre. Hij schreef het stuk vlak na de Tweede Wereldoorlog (1948), toen het communisme nog als bevrijder van het nazisme gold. Later zou blijken dat het communisme geen haar beter was en haar hand niet omdraaide voor een moord meer of minder. Wie het stuk als een aanklacht leest, doet Sartre eigenlijk oneer aan. Hij verbood zelf, toen hij in Moskou was, dit toneelstuk te spelen omdat het juist geïnterpreteerd zou kunnen worden als een aanklacht. Maar Sartre stak zijn kop in het zand en is dood nu. Leve het anti-communisme dus.
NFK vertaalde en bewerkte zelf de tekst. En dat is een verdienste van jewelste. Toch leken veel van de acteurs niet met de beladen tekst overweg te kunnen. Je kreeg nooit echt het gevoel dat de spelersgroep met en tegen elkaar bezig was. Bovendien had de regisseur van de tekst de helft mogen schrappen. Tweeënhalf uur zwaar existentieel toneel is veel te lang, veel te moeilijk te verteren.
Qua regie en decor was het stuk dit jaar een hoogvlieger. De opeenvolging van scènes verliepen vlot, de speelruimte werd optimaal gebruikt, de acteurs wisten duidelijk wat ze moesten doen. Ook het lichtgebruik charmeerde, maar niet altijd. Met haar drie gekleurde vlakken had de voor de rest witte achtergrond iets weg van een typisch Mondriaanschilderij. Het gebruik van verticaal hangende ijzeren baren om de speelruimte in te delen, was een prachtige vondst. Tijdens de tussenmomenten klonk zachte jazzmuziek, die je meevoerde naar het Parijs of het New York van de jaren veertig en vijftig. Misschien een vreemde keuze, omdat in communistische landen jazz altijd als een exportproduct van het kapitalistische westen werd beschouwd.
Een laatste 'vormelijk detail' willen we de lezer niet onthouden. Als er een prijs wordt uitgedeeld voor meest gemotiveerde acteur, dan verdient Brecht Beuckenhout die wel. Hij speelde een van Hoererers twee bodyguards. In het echte leven is wie een slanke jongen met een normale hoeveelheid spierenmassa. Omdat hij het lichaam niet had van een bodyguard, vond hij, heeft hij speciaal een fitnessabonnement van vijf maanden aangeschaft om zijn lijf te harden en van oren en poten te voorzien. En daar kan een mens alleen maar bewondering voor hebben.

Jaloezie

Hugo beslist Hoederer niet te schieten - ze vinden elkaar als vrienden in de kwetsbare eenzaamheid van elkanders lot. Maar dan steekt bij Hugo de razernij de kop op wanneer Hoederer zijn liefje Jessica versiert. Hugo is uit zijn lood geslagen en uit een soort vreemde jaloezie (want eigenlijk is Hugo verliefd op een ander) schiet hij de leider dood. Opeens vindt de intellectueel zijn daad gerechtvaardigd. Vrouwen en politiek, altijd een gevaarlijke combinatie. NFK heeft dat begrepen, maar had het gerust met minder woorden kunnen doen.