Michiel Hendryckx

"De student ziet er geweldig saai uit"

Het zijn drukke dagen voor Gents meest geliefde fotograaf Michiel Hendryckx. Niet alleen bracht hij zijn fotoboek Dolen Onderweg in Europa' uit en loopt er in Antwerpen een fototentoonstelling van zijn werk, tussendoor legt hij ook een portfolio van de Vlaamse student aan. Voor Veto zet hij zijn visie op de hedendaagse student uit elkaar: "Komen jullie van je werk?"

Maud Oeyen & Sarah Van Bulck

Veto: U wil weten hoe de student er uitziet anno 2009. Bent u er al uit?

Michiel Hendryckx: «Ik wil geen oordelen vellen, maar ik vind dat de gemiddelde student er ontzettend saai uitziet. Zelfs de meisjes kleden zich weinig kleurrijk. Toen ik in Alma 1 foto's maakte, had ik het gevoel dat iedereen van zijn werk kwam. Aan de UGent en vooral aan de VUB zijn mensen veel fysieker, veel losser. Ik zeg niet dat iedereen elkaar moet vastpakken, maar je merkt wel hoe onfysiek de Vlaming is. "Maar ze gaan peinzen dat we homo's zijn," antwoorden ze dan. In Nederland of Frankrijk zou je een compleet andere chemie hebben. Mensen durven gewoon niet op de foto te gaan staan. Ze willen ook niet op de website. Je voelt dat de slagschaduw van de kerktoren er nog altijd is in Vlaanderen. We zijn hier dan wel in Leuven, toch ontbreekt het 'steedse', het vrije.»

Veto: Anderzijds zetten bijvoorbeeld jonge meisjes tegenwoordig enorm veel foto's van zichzelf online. Je kan niet meer weggaan of iemand heeft wel een fototoestel mee.

Hendryckx: «Fotografie is echt een volkskunst geworden. In de middeleeuwen werd er overal gezongen, nu wordt er gefotografeerd, en men gaat die foto's uitwisselen. Dat is fantastisch, ook al worden er ontzettend veel lelijke dingen gemaakt. Fotografie is nog nooit zo bruisend geweest. Er loopt momenteel een tentoonstelling van mij over Europa in Antwerpen, en ik ben daarvoor lang in Engeland geweest. Daar heerst een echte privacy-fobie. Daar wordt er op straat gewoon niet gefotografeerd.»

Belachelijk

«Je ziet alle cliché's voorbijkomen wanneer je op deze manier foto's maakt. Drie giechelende vriendinnen en een homo die er als een hond achter loopt, dat bestond in mijn tijd ook al. Ik vind het fascinerend en charmant dat dat blijft duren. Een ander cliché - en het klinkt misschien wat cru, maar ik neem geen blad voor de mond - is de lelijke met de schone samen. Je hebt een dik, lelijk meisje, en dan een zeer schoon babe-achtig meisje, en dat zijn dan vriendinnen. Daar zit natuurlijk een mechanisme achter: dat mooie meisje wordt dan nog mooier. Die mensen zijn niet evil, maar zoiets blijft blijkbaar wel bestaan.»

Veto: Vindt u dat studenten vroeger geëngageerder waren?

Hendryckx: «Ik ben een kind van '56. Ik kan u verzekeren dat het er in mijn studententijd wel iets straffer aan toe ging. Je zat toen met een generatie die zich zo overdreven hard afzette tegen de vorige dat het bij momenten belachelijk werd. Ik wil niet zeggen dat het vroeger beter was - ik vind het ook vreselijk om iemand anders dat te horen zeggen - maar het was gewoon anders.»

«Voor mij is dit een funproject. Heel wat mensen willen van de gelegenheid gebruik maken om eens een mooie foto door een professionele fotograaf te laten maken. Mij niet gelaten. Er kwam een koppel naar me toe die de foto wilde gebruiken om hun huwelijk aan te kondigen. Ze gingen daar allebei wreed serieus staan, die vrouw met een perlefine aan - ik zag er al het interieur en een Audi A4 bij staan. Als je dan toch een mening van mij wilt horen: ik vind het jammer dat de onschuld weg is. Iedereen loopt er zo ernstig bij; er hangt hier geen vrolijkheid.»

Veto: Kan dat niet aan de Alma liggen? 's Nachts in de fakbars zou je wellicht een ander beeld krijgen.

Hendryckx: «Dat kan zijn, maar er is toch een opmerkelijk verschil met de VUB. Dat is natuurlijk een kleine universiteit, iedereen kent elkaar, de campus ligt geïsoleerd. Maar toch. Er staan ongeveer evenveel foto's van Gent als van Leuven online. Gisteravond waren er 21.000 mensen gaan kijken naar de foto's van Gent. In Leuven zaten we nauwelijks aan 8000. Dan zie je dat een dergelijk project in Leuven eigenlijk niet leeft.»

«Men heeft het wel eens over de Vlaamse ontvoogdingsstrijd. Drie of vier generaties terug waren alle Vlamingen boeren. Dat is geen schande, maar wij zijn dus wel nog maar de derde of vierde generatie die intellectuelen aflevert aan dit land. Je merkt dat gewoon. In Frankrijk heb je grandeur bij de mensen, hier heb je angst. Dat is geen verwijt, maar een constatatie. Vlaanderen is nog altijd niet ontvoogd. Dat valt mij nu enorm op.»

Veto: U hebt dus het gevoel dat het er elders in Europa anders aan toe gaat?

Hendryckx: «Absoluut. Als ik na een lezing over fotografie in Vlaanderen aan het publiek vraag of er vragen zijn, dan valt er een oorverdovende stilte. In Nederland ben je voor een uur vertrokken. Ik heb ook niks tegen de Vlamingen. Maar we zijn nog altijd bang. Hier aan de universiteiten vind je de toekomstige elite van dit land, en ik zie mensen die onder een juk leven.»

Veto: U klinkt wel redelijk negatief over de student van vandaag.

Hendryckx: «Men zegt wel eens dat je studententijd de mooiste tijd van je leven is. Ik heb in Gent aan de Academie gestudeerd, en ik beschouw dat ook als de beste tijd van mijn leven. Je zit in een laboratorium van meningen. Hier in Leuven kan je zomaar in je straat gaan spreken met een filosoof, een wiskundige. Al die invloeden en gepassioneerde mensen liggen binnen handbereik en je leeft dus in een fantastisch milieu om matuur in te worden. Ik ben niet sentimenteel, maar ik heb geweend toen mijn studententijd erop zat. Misschien is dat hier ook zo; ik voel het alleen niet.»

Veto: U hield ook op met lesgeven omdat u teleurgesteld was in uw studenten.

Hendryckx: «Ik neem het mezelf ontzettend kwalijk dat ik gestopt ben met lesgeven. Ik was een zeer goede docent, maar ik wou niet op automatische piloot staan lesgeven. Bovendien merkte ik op een bepaald moment een ongelofelijk gedegouteerde, van alle passie verstoken houding bij studenten. Ondertussen heb ik daar wel een uitleg voor: die gasten hebben geen idolen. Je moet iemand hebben die je graag zou willen worden.»

Torfs

«Jongeren weten niets meer, ze kennen de maatschappelijke context niet meer. Ik toon een foto van Karl Marx en ze denken dat het Jules Verne is. De Academie in Gent: dat is hoger onderwijs, dat zou op het niveau van de universiteit moeten zijn. Als je hoger onderwijs volgt moet je toch een intellectueel, historisch kader hebben? Ik ben het eens met Rik Torfs wanneer hij zegt dat in de universiteiten niet langer de elite wordt gekweekt. Je kan een samenleving zo ver democratiseren dat er niets meer overblijft. Er is niets mis met hogescholen, maar daar is het niveau nog lager. Je moet ook mensen durven buizen. Men stelt in het onderwijs niet genoeg keiharde vragen, en als je te streng bent komt er een tiep die zegt dat je de reputatie van de instelling niet mag aantasten en dat je studenten niet mag afschrikken. Dat is dan die democratisering.»

Veto: U bent tegen de democratisering van het onderwijs?

Hendryckx: «Ik ben tegen de democratisering van de samenleving. Het is Europalia China? Hup, iedereen moet naar China. Er opent een nieuw museum in Leuven? Hup, allemaal naar dat museum. Een fototentoonstelling van Michiel Hendryckx? Allen daarheen! Dat is democratisering. Je moet niets nog zelf ontdekken. Mensen worden als vee in een bepaalde richting geduwd. Veel ouders vinden nog altijd dat hun leven pas geslaagd is als hun kinderen naar de universiteit gaan. Denk eens aan de wegwijzers bij monumenten. Iedereen rijdt naar een middeleeuws kerkje omdat er op de autostrade een pijl staat. Alle klojo's worden daar naartoe gelokt, ook al zijn ze niet geïnteresseerd, maar ze lopen wel in de weg van die drie mensen die wél oprecht geïnteresseerd zijn. Dat is een goede metafoor om te zeggen wat er aan de hand is aan de universiteit.»

Veto: Over reizen gesproken. Met 'De Bende van Wim' reed u Europa rond. In dat programma hangt een sfeer van 'jongens onder elkaar'. De titel van uw nieuwe boek met foto's van Europa - 'Dolen' - doet eerder denken aan de romantiek.

Hendryckx: «Ik ben een romantische ziel, ik loop graag verloren. Een zeker Weltschmerz is mij niet vreemd. Dolen is ook iets van mezelf. Ik heb me altijd verzet tegen een boek over De Bende van Wim. Ik wil integere dingen maken, en Dolen is een integer project. Ik heb zelf het initiatief genomen en ook zelf voor de financiering gezorgd. Het kan best zijn dat een uitgever enkel met mij in zee wil gaan omdat ik bekend ben van televisie. Een andere fotograaf zou die kans misschien niet krijgen, maar ik ga ze daarom niet laten liggen.»

Veto: Voor iemand die zoveel praat is het misschien wat merkwaardig dat uw belangrijkste bezigheid net fotografie is?

Hendryckx: «Ik kan ook goed zwijgen, hoor. Maar ik ben enthousiast; een soort Duracell-konijn. Ik wil mensen overtuigen. Ze zeggen me soms dat ik niet zo'n schoolmeester moet zijn. Maar ik heb zoveel plezier beleefd aan mensen die mij begeesterd hebben, dat ik dat ook graag wil doen. Ik vind het geestig om mensen uit te leggen hoe alles in elkaar zit, om dingen te kaderen in een politiek-sociologische context. En ik vind het zalig om met het gewicht van de geschiedenis op mijn schouders te lopen»