Navraag | Sioen

Hoop voor Zuid-Afrika

In opdracht van Oxfam trok Sioen naar Zuid-Afrika om er samen met plaatselijke muzikanten nieuwe nummers te schrijven. Dat resulteerde in de plaat Calling Up Soweto en een theatertournee die op 9 februari halt houdt in de Schouwburg in Leuven. Wij mochten bij Sioen op de koffie en hadden een gesprek over Zuid-Afrika en zijn nieuwe projecten.

Filip Tielens

Veto: In 2007 ben je voor het eerst naar Zuid-Afrika geweest. Tweeenhalf jaar later zijn jullie nog aan het touren. Ooit gedacht dat dit avontuur zo lang zou duren?

Frederik Sioen: «Nee, totaal niet. Het was de bedoeling dat we één keer zouden optreden op de Gentse Feesten in 2008. Maar omdat we er zoveel werk hadden ingestoken - ik had bijvoorbeeld een nieuw repertoire geschreven - en omdat dat ene optreden zo goed was meegevallen, hebben we vorig jaar in februari Calling Up Soweto op plaat uitgebracht en zijn we nu aan een theatertournee begonnen.»

Ik kan nie praat nie

Veto: Via audities in Zuid-Afrika heb je vier backing vocals gekozen. Waren de niet-geselecteerden erg teleurgesteld omdat een kans op een beter leven aan hun neus voorbij glipte?

Sioen: «Bij de audities moest ik kiezen op persoonlijkheid. De laatste elf geselecteerden waren allemaal even goed, via groepsopdrachten hebben we dan gekeken wie te opdringerig of afzijdig was en wie van hen een open geest had. Sommigen waren inderdaad erg teleurgesteld en begonnen te wenen toen ze hoorden dat ze er niet bij waren. Nowhere to Go (My Backs are Packed), een nummer op onze plaat, gaat trouwens over een dj uit Soweto die klaar stond om naar Londen te vertrekken om daar te gaan draaien, maar de deal is nooit doorgegaan.»

Veto: Enkele van jouw vaste bandleden spelen ook mee in het Soweto-project. Waarom heb je geen volledige Zuid-Afrikaanse band samengesteld?

Sioen: «Ik wilde graag een klank van een band die uit twee culturen bestaat. We hebben een mooie verdeling nu: vier Gentenaars en vier Soweten. Maar ook om praktische redenen wilde ik met muzikanten van hier werken, vooral om te communiceren op muzikaal vlak. De Zuid-Afrikanen kennen de Beatles en de Rolling Stones wel, maar ze zijn er niet mee opgegroeid zoals wij.»

Veto: Heb je nooit overwogen om een nummer in het Afrikaans op te nemen?

Sioen: «Nee, in Soweto ben ik erg weinig in contact gekomen met het Afrikaans. Wij verbleven vooral in zwart Afrika en het Afrikaans is de taal van de blanke onderdrukkers en de Apartheid. De meesten hebben die taal wel op school moeten leren en spreken het ook met de blanke Zuid-Afrikanen, maar ze beschouwen dat niet als een deel van hun cultuur. In de Lage Landen bestaat het beeld dat iedereen er Afrikaans praat, zoals in "ik kan nie praat nie". Het is natuurlijk wel een grappig taaltje, maar de geschiedenis er achter is iets minder rooskleurig.»

WK voetbal

Veto: Volgende week eindigt de tournee. Is het daarna gedaan of gaan jullie nog samenwerken?

Sioen: «In principe zou het dan stoppen, maar in mei komen de Zuid-Afrikanen al terug naar België. We hebben vier optredens in die periode, dus het is de moeite om hen te laten overvliegen. In november hebben we een optreden moeten laten schieten omdat hen tot hier laten komen onbetaalbaar was. De plaat komt ook uit in Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland, dus misschien kunnen we in de zomer daar nog optreden. De cd is nog altijd niet uitgekomen in Zuid-Afrika zelf. Alle organisatoren zijn er nu gefocust op het wereldkampioenschap voetbal, en we horen overal dat we later nog maar eens moeten terugkomen. Qua klank is Calling Up Soweto redelijk tijdloos - zonder dat ik daarmee bedoel dat dit een megagoede plaat is. Het verhaal van mensen uit verschillende culturen die elkaar ontmoeten kan even goed volgend jaar ook nog verteld worden.»

Veto: Zal Zuid-Afrika een goed WK organiseren?

Sioen: «Ik denk het wel. Het zal er alleszins een groot feest zijn omdat het het eerste Afrikaanse land is dat het WK mag organiseren. Er zullen zeker ook gewelddadige dingen gebeuren die in het nieuws uivergroot zullen worden. Het WK geeft hen veel hoop, maar wat blijft daar vijf jaar later nog van over? Kijk maar naar Peking nu. Zolang de mensen hun hoop maar een beetje in perspectief kunnen plaatsen.»

Apartheid

Veto: Deze week is het twintig jaar geleden dat Mandela vrijgelaten werd van op Robbeneiland. Is de multiculturele regenboognatie een feit of leeft de apartheid nog voort?

Sioen: «Er is zeker nog veel racisme. Dat wordt in stand gehouden door een blanke generatie die de apartheid nog heeft meegemaakt en het toen beter had dan nu. Vroeger onderdrukten de tien procent blanken de zwarten, terwijl nu honderd procent van de bevolking recht heeft op macht. Binnen de 90 procent zwarten zijn er echter nog negen stammen die elk om beurt een president willen leveren en elk een positie willen bekleden in het ministerie. Op zich is de apartheid misschien wel weggevallen, maar nu is er een strijd aan de gang tussen de groepen onderling.»

Veto: Proberen mensen die de Apartheid nog meegemaakt hebben dat in hun muziek of kunst te verwerken?

Sioen: «Sommige Zuid-Afrikaanse groepen delen die boodschap nog steeds mee. Wash Away, een nummer op de plaat, is vanuit dat idee geschreven: "Wash away the past en live in the future". De muzikanten waarmee ik samenwerk willen ook gewoon verdergaan, maar beseffen dat het breken van de Apartheid een deel van hun geschiedenis is waaraan ze moeten vasthouden en terecht fier op mogen zijn.»

Veto: Is het als blanke gevaarlijk in Zuid-Afrika? Is er nog steeds haat tegenover blanken zoals tegen de onderdrukkers vroeger?

Sioen: «Ik denk dat de haat wel wat is gaan liggen, maar het is wel zo dat blank nog altijd synoniem is voor rijk. Als ik op straat rondwandelde, werd ik dus als rijk aanzien, ook al ben ik maar een gewone muzikant en had ik vaak geen geld op zak. In die zin kan het er dus wel onveilig zijn.»

Veto: Zijn de mensen die in de Soweto leven gelukkig of willen ze vooral weg uit die omgeving?

Sioen: «Soweto is een township net naast Johannesburg. De inwoners van Soweto leven in zeer verschillende omstandigheden: dat gaat van zeer arme sloppenwijken zoals we ze kennen in Mexico of Rio de Janeiro, tot zeer rijke buurten. Twee van mijn backing vocals leven in een huis van golfplaten.»

«Het is grappig dat Soweto met zijn vijf miljoen mensen twintig keer meer inwoners heeft dan Johannesburg zelf, een stad ter grootte van Gent die twintig minuutjes verder ligt. Maar al de mensen in Soweto gaan wel in Johannesburg werken.»

A hard knock life

Veto: De president van Zuid-Afrika, Jacob Zuma, is onlangs met zijn derde vrouw getrouwd. Wat vinden jouw Zuid-Afrikaanse muzikanten daarvan?

Sioen: «Mijn saxofonist heeft zelf drie vrouwen, dus ja (lacht). Wij vinden zoiets onbegrijpelijk omdat we hun cultuur niet goed kennen. Zuid-Afrikaanse vrouwen denken eerder: "Dan moet ik niet alleen voor hem zorgen en heb ik er ook wat vriendinnen bij". In hun cultuur is het hebben van meerdere vrouwen een statussymbool. Als man moet je ze immers allemaal kunnen onderhouden. Ik zie er niet echt graten in. Maar ik kan me wel inbeelden dat als ik plots vier vrouwen zou hebben, mijn cultuur daar toch anders op zou reageren.»

Veto: Eén van de meest beklijvende beelden in de documentaire die jullie er draaiden, is een man die voor een geïmproviseerd kerkhof staat waar allemaal aidsslachtoffers begraven zijn.

Sioen: «In Zuid-Afrika zijn er 28 procent werklozen en is 28 procent besmet met het HIV-virus. Dat heeft ook te maken met hun cultuur. De Zulu's kennen bijvoorbeeld echt een machocultuur. Jacob Zuma is daar het beste voorbeeld van. Een paar jaar geleden had Zuma zonder een condoom te gebruiken seks gehad met een minderjarig meisje. Hij reageerde door te stellen dat er toch geen probleem was, want hij had nadien een douche genomen. En dat is dan het voorbeeld van het land»

«Iedere keer als ik een periode bij de Zuid-Afrikanen was, viel er wel iemand in hun omgeving weg door aids. Het is ongelooflijk dat ze moeten leven met zoveel verdriet. Net daarom leven ze ook van dag tot dag en kunnen ze zo gelukkig zijn. Maar ja, it's a hard knock life.»

Gorillaz

Veto: Gaat je muziek een invloed ondervinden van het Soweto-project?

Sioen: «In Zuid-Afrika werd ik geïnspireerd langs alle kanten: de ritmes, melodieën en zanglijnen zijn er helemaal anders dan bij ons. Ik heb nu 35 nummers voor een volgende plaat, omdat telkens als ik terugkom van een reis naar ginder ik zoveel inspiratie heb. Ik wil graag eens een echte popplaat maken, in de stijl van Gorillaz. In maart begin ik er aan, misschien zal de cd nog net in 2011 uitkomen.»

Veto: Heb je al een promo-idee op het oog? Je hebt al leuke promostunts gedaan zoals Ceci n'est pas une film en een flashmob in het station van Gent.

Sioen: «Op Valentijn gaan we in het shoppingcenter van Gent All You Need is Love zingen. Meestal vragen de mensen waarom ik zo'n dingen doe, ik zeg hen dat ik dat gewoon wijs vind, er moet altijd zo'n betekenis aan vasthangen. Ik vind het leuk om ook met de marketing creatief te zijn.»

«Ik ben ook al twee jaar aan een kinderplaat met eigen nummers bezig, samen met Pieter-Jan De Smet en Roland. Vooral uit anarchie tegen Studio 100 en de manier hoe zij kinderen penetreren met die marketing: worsten, brooddozen, vliegende paarden. Ons project zal sowieso minder succesvol zijn, maar hopelijk iets meer kwaliteit bieden.»