Corona voor dummies

Zo ziet het kroonvirus dat ons land teistert er van naderbij uit

30 maart 2020
Artikel
We horen veel over de gevolgen van corona, maar de structuur en herkomst blijven velen onbekend. Vergelijkingen met appartementsgebouwen en tennisballen kunnen zaken duidelijk maken.

Een coronavirus is een kroonvirus (want het ziet eruit als een kroon onder de microscoop). Het is een ongelukkig pakketje RNA van ongeveer 100 nanometer groot. Een mensencel is ongeveer 100 micrometer breed: 1000 maal groter dus. Stel je een klein appartementsblok voor: dat is een mensencel. Houd dan daarnaast een tennisbal vast: zo groot is het coronavirus.

Virologie: scharen en tennisballen

Een coronavirus heeft een aantal stekels op de buitenkant. Je kan je dit voorstellen als verschillende tandenstokers die in de tennisbal zijn geprikt. Die tandenstokers kunnen allerlei vormen en kronkels hebben, waardoor ze prikken aan uitsteeksels van het appartementsblok (raamkozijnen, bakstenen, uithangende was …). Met die tandenstokers klampen de virussen zich dan vast aan de mantel van onze cel.

Als een biologische schaar een tandenstoker op een tennisbal leuk vindt, knipt de schaar die tandenstoker door

Als een virus aan een cel plakt, hoeft deze zich nog niet druk te maken. Maar vaak heb je proteases zitten op de buitenkant van je cel. Dat is een moeilijke manier om 'biologische schaar' te zeggen. Die biologische scharen zijn gelukkig heel kieskeurig en knippen enkel dingen door die zij kapot willen knippen.

Als een biologische schaar nu net een bepaalde tandenstoker op een tennisbal leuk vindt, knipt de schaar die tandenstoker door. Dan wordt de tennisbal in het appartementsgebouw gesleurd. Met andere woorden: de schaar op een cel knipt een stekel van het virus door, zodat het virus in de cel belandt. Met alle gevolgen vandien.

Codes en kronkels

Onderzoekers keken naar het RNA - een deel van het erfelijk materiaal - van het nieuwe SARS-CoV-2 coronavirus. Daarna legden ze dat naast het RNA van andere virussen. Wat blijkt: het coronavirus lijkt heel veel op het SARS-virus dat in 2003 problemen veroorzaakte.

Het heeft daarenboven veel gemeen met een virus dat bij vleermuizen voorkomt en één bij gordeldieren. Wat is er nu gebeurd? Is het dezelfde ziekte van vroeger? Is het op de een of andere manier van vleermuis of gordeldier naar mens gegaan?

De stekels van SARS-CoV-2 lijken veel op die van de gordeldier- en vleermuisvirussen

Onthoud de tandenstokers op de tennisbal, de stekels. De stekels van SARS-CoV-2 lijken veel op die van de gordeldier- en vleermuisvirussen - vooral op dat van het gordeldiervirus. Ze hebben bijna exact dezelfde code en kronkelen ook op dezelfde manier. Maar de virussen bij gordeldieren en vleermuizen plakken helemaal niet goed op onze cellen. Zelfs wanneer ze zouden plakken, zouden ze helemaal niet goed geknipt kunnen worden door de biologische scharen.

Het rare is dat het coronavirus wel goed blijft plakken. Meer specifiek plakt SARS-CoV-2 op  ACE2. ACE2 is iets wat natuurlijk op onze cellen voorkomt: het zorgt voor een aantal celfuncties. SARS-CoV-2 heeft, naast zijn unieke stekels, ook nog een polybasische furine cleavage site. Dat is een plek die sommige van onze biologische scharen leuk vinden om te knippen. Daardoor wordt het virus extra snel geknipt en in de cellen opgenomen.

Naar een pandemie

Hoe het komt dat SARS-CoV-2 deze eigenschappen opeens heeft, weten we eigenlijk niet. Een van de meest waarschijnlijke scenario's is dat een virus op een of andere manier tóch van dier (gordeldier, vleermuis of iets anders) naar de mens is gereisd en is blijven hangen. Daarna zou het over tijd wat zijn gemuteerd (de RNA-code van virussen verandert altijd wel een beetje).

De virussen die uiteindelijk het best bleven plakken en de meest aantrekkelijke stekelkronkels ontwikkelden - die onze biologische scharen het leukst vonden om te knippen - bleven over. Die virussen begonnen zich te verspreiden onder de mensen en veroorzaakten uiteindelijk deze pandemie. De noodzaak van zo'n evolutionair proces is trouwens een belangrijke reden waarom onderzoekers met relatieve zekerheid uitsluiten dat het coronavirus door mensen zou zijn gemaakt.

Het is noodzakelijk om te weten hoe SARS-CoV-2 kon ontstaan. Zo kunnen we er in de toekomst op inspelen. Nu is het onze taak om de verspreiding van prikkelende tennisballetjes te voorkomen, want hoewel de metafoor wat ludiek is gekozen, zijn de gevolgen heel ernstig. Houd afstand, blijf binnen, was je handen en laat eens wat toiletpapier liggen voor de rest, verdorie.

Dit artikel is een interpretatie van een Nature-artikel.