Doe geen vrijwilligerswerk in Afrika dat je in België niet zou doen

Summier: de scriptie als standpunt

06 december 2021
Opinie
Auteur(s): Nora Louwagie
Elk jaar vertrekken Europese jongeren naar verre oorden om er vrijwilligerswerk te doen. Maar 'volunteer tourism' is niet zonder schaduwkant.

Je bent een jonge student. Je wilt graag de wereld zien en staat klaar om mensen te helpen. Na al het sparen van het zuurverdiende geld op je studentenjob is de reis naar de andere kant van de oceaan geboekt. Je vrienden en familie juichen mee en bewonderen je moed en opoffering. Je had ook gewoon in de zon kunnen gaan liggen in Albufeira, maar jij koos ervoor om vrijwilligerswerk te gaan doen. Je start vol goede moed aan de reis en bent volledig overtuigd van je stuk. 

Maar plots kelderen al je verwachtingen. Ter plaatse lijkt niemand je echt nodig te hebben en je weet niet goed wat je moet aanvangen met het werk dat je krijgt. Dat verhaal is iets heel herkenbaar voor volunteer tourists, mensen die op reis gaan om vrijwilligerswerk te doen. Postdoctoraal onderzoeker Wanda Vrasti vat het probleem in haar boek raak samen: 'It remains a mystery what exactly is so problematic about the country [Ghana] that requires the urgent intervention of white vacationing youths.' 

Er zit veel geld in de industrie die jonge mensen reizen verkoopt, verpakt met plaatjes van arme Afrikaanse kindjes, die daar meestal geen toestemming voor hebben gegeven. Steeds meer mensen geloven in vrijwilligerswerk op reis als een manier om iets terug te geven, om hun talenten in te zetten om een steentje bij te dragen. Op het cv staat het ook niet slecht. De realiteit is echter dat het merendeel van zulke vrijwilligersprojecten in het 'Globale Zuiden' niet werken.                

Wanneer een Ghanese student naar België zou komen om Engelse les te geven, zouden we raar opkijken

De jobs die worden gegeven als vrijwilligerswerk bestaan te vaak uit zaken die we ons enkel kunnen inbeelden in het 'Globale Zuiden'. Wanneer een Ghanese student naar België zou komen om Engelse les te geven aan de middelbare school in Lichtervelde, zouden we raar opkijken. Zeker aangezien de student geen diploma heeft, en zelfs niet eens voor leerkracht studeert. Het verschil daarbij is dan wel dat voor die Ghanese student Engels een moedertaal is, en niet voor ons als Belgen.

De pilaar waarop deze industrie steunt, is het beeld dat wit zijn normaal is. De rest is 'de ander'. Omdat lokale mensen in de categorie 'de ander' passen, kunnen we verantwoorden om ongekwalificeerde voluntourists aan het werk te zetten. We geven de leiding van een vrijwilligersproject aan een witte vrijwilliger die de buurt en de cultuur niet kent. 

Onderzoek in Kenia heeft uitgewezen dat veel lokale medewerkers niet akkoord gaan met het vrijwilligerswerk dat er gebeurt, ook al zijn ze blij met de hulp die ze krijgen. Westerse vrijwilligers zien zichzelf als leidinggevenden van de projecten en hebben meer controle binnen deze ondernemingen. Dat zorgt ervoor dat plannen geen wortels krijgen en vaak mislukken wanneer de westerse vrijwilliger vertrekt. De Kenianen in het onderzoek hadden niet het gevoel dat ze iets te zeggen hadden en hechtten daarom ook geen waarde aan het project. 

Niet elk project is inherent slecht. Iets goeds willen doen voor je medemens is natuurlijk bewonderenswaardig. Daarmee moedig ik iedereen aan om zijn ogen open te trekken en goed na te denken wat jij echt kan bijdragen en of je aanwezigheid weldegelijk een meerwaarde is. Zo haal je meer uit je ervaring en help je de organisatie waar je mee samenwerkt echt vooruit. Een gouden regel: ben je in België niet gekwalificeerd om het te doen, doe het dan ook niet ergens anders.