Empathie zorgt voor betere politieke keuzes

Leuvense onderzoekster bestudeert politiek gedrag

13 mei 2021
Artikel
Auteur(s): Helma Dabekaussen
Lala Huseynova onderzoekt de mogelijkheid tot betere reflectieve politieke redeneringen door inleving in de ander. Ze slaat een brug tussen deliberatieve democratische theorie en sociale psychologie.

Politieke keuzes zijn niet altijd weloverwogen. Vaak zijn we als mens geneigd politieke keuzes te maken die nauw aansluiten bij ons eigen wereldbeeld. Deze keuzes zijn niet gebaseerd op redenen of overwegingen, maar eerder op onze emoties en overtuigingen. 

Huseynova is zich bewust van de rol die emoties spelen binnen de politiek en heeft zich tijdens haar doctoraat aan de KU Leuven beziggehouden met de vraag: Hoe motiveer je burgers om reflectief over politiek na te denken?

In haar onderzoek slaat ze een brug tussen deliberatieve democratische theorie en sociale psychologie. Om haar hoofdvraag te beantwoorden, onderzoekt ze de volgende twee kwesties: hoe interpersoonlijke deliberatie kan leiden tot meer reflectief politiek redeneren en hoe  reflectie-bevorderende effecten van interpersoonlijke deliberatie kunnen worden opgeschaald naar andere delen van het democratisch systeem.

Het belang van betere reflectie en dus meer doordachte politieke beslissingen is niet te onderschatten; het leidt namelijk tot betere kwaliteit van democratie.

Egocentrisme

Om te kunnen achterhalen hoe mensen beter reflectief politiek kunnen redeneren en daarmee de kwaliteit van een democratie kunnen verbeteren, moet men eerst de huidige situatie herkennen. Deze situatie is er een waarbij veel mensen er niet in slagen om hun eigen overtuigingen in vraag te stellen vooraleer ze een politieke beslissing nemen. Politieke keuzes zijn dus vaak verre van reflectief.

'We moeten het bestaan van emoties niet negeren'

Lala Huseynova, doctoraatsonderzoeker KU Leuven

'Studies tonen aan dat de meeste mensen niet reflectief nadenken over politiek. Het vormen van politieke meningen wordt gedreven door voorgaande overtuigingen en hun partijidentiteit', vertelt Huseynova. Hierdoor ontstaat polarisatie tussen mensen of groepen van mensen.

Daarnaast zegt ze dat 'emoties en cognitie interacteren bij het maken van politieke keuzes. We moeten het bestaan van emoties niet negeren, want emoties maken een zeer belangrijk deel uit van hoe we redeneren over politiek.' Huseynova erkent de situatie en stelt zich van daaruit de vraag hoe je burgers dan wel motiveert om reflectief over politiek na te denken.

Empathie als motivatie

Huseynovas antwoord op deze vraag is empathie. 'Empathie als emotie kan nuttig zijn, want als we ons empathisch kunnen voelen met anderen, kunnen we begrijpen waar zij vandaan komen. Dit kan ons helpen om hun denkprocessen in overweging te nemen en te incorporeren.' Daaruit volgt dat we afwegingen kunnen maken binnen onze keuzes en  niet alleen denken aan wat ons zelf goed zint.

'Als we ons empathisch kunnen voelen met anderen kunnen we begrijpen waar zij vandaan komen'

Lala Huseynova, doctoraatsonderzoeker KU Leuven

Huseynova stelt dat gestructureerde interpersoonlijke beraden kunnen leiden tot de gewenste empathie. Deze moeten wel aan twee voorwaarden voldoen. Ten eerste moet er diversiteit van meningen zijn. Ten tweede moet er niet enkel sprake zijn van communicatie over rationele of cognitieve feiten, maar zijn verhalen en getuigenissen ook nodig. 'Verhalen en getuigenissen van mensen zijn nuttig voor de verbeelding van hun zienswijze', legt Huseynova uit. 

Dat gestructureerde interpersoonlijke beraden door middel van empathie tot beter reflectief politiek redeneren kunnen leiden is groots. Tegelijkertijd is dit een complex en ingewikkeld middel dat maar een beperkt aantal mensen bereikt. Daarom vraagt Huseynova zich af hoe we de reflectie-bevorderende effecten van interpersoonlijke deliberatie kunnen uitbouwen naar een breder publiek.

'Om de reflectie van het grotere publiek te bevorderen is onze verbeeldingskracht nodig', stelt Huseynova. Onze verbeeldingskracht kan ons helpen om meer denkbeeldig met anderen te communiceren. Dit kan aan de hand van aangereikte informatie over gevoelens en standpunten van iemand die van ons verschilt en expliciete instructies hoe we het perspectief van die persoon kunnen innemen. Ook dit imaginaire beraad kan leiden tot meer reflectief politiek redeneren.

In deze tijd

Huseynova is de eerste die haar onderzoek uitsluitend wijdde aan zowel de theoretische als de empirische studie van het effect van interpersoonlijke beraadslaging op de reflectiviteit van de politieke oordelen van mensen. Ook na afronding van haar doctoraat houdt Huseynova zich bezig met deliberatieve democratie.

'Tijdens deze hele pandemie is het belangrijk te begrijpen dat er geen "wij tegen zij" is'

Lala Huseynova, doctoraatsonderzoeker KU Leuven

Haar erkenning van de belangrijke emotionele component binnen interpersoonlijke beraden weerhoudt Huseynova er niet van om voorzichtig te zijn in haar uitspraken. 'Dit betekent niet dat alle emoties goed zijn voor het redeneren', aldus Huseynova. 

Ze gaat verder door aan te geven dat empathie niet de oplossing is voor alle vormen van polarisatie, 'maar onder sommige omstandigheden kunnen we ernaar streven empathisch te zijn ten opzichte van anderen, in termen van doordachte besluitvorming, omdat het kan worden gebruikt voor betere politieke beslissingen.'

De inzichten uit Huseynovas onderzoek zijn in deze tijd bijzonder van belang. Huseynova legt uit waarom: 'Tijdens deze hele pandemie, die tot meer polarisatie leidt, is het belangrijk te begrijpen dat er geen "wij tegen zij" is. We zijn allemaal burgers, we leven verschillende levens en komen van verschillende achtergronden.' Als we stilstaan en ons empathisch opstellen tegenover anderen, kan dit ons helpen om beter na te denken over onze keuzes, maar ook onze houding tegenover anderen veranderen.