Hoe corona ook het klimaat ziek zal maken

De negatieve klimatologische effecten van deze coronacrisis

04 mei 2020
Artikel
Auteur(s): Anne Desreveaux
Hoewel de huidige lockdown zorgt voor schonere lucht, is het voor experts duidelijk dat dit effect maar tijdelijk is. De vrees is groot voor negatieve ecologische effecten op lange termijn.

Volgens sommigen is de coronacrisis op het goede moment gekomen om ons te helpen om een einde aan de klimaatcrisis te brengen. Op papier ziet het er inderdaad ook mooi uit. Door de verlaagde industrie en minder auto’s op de baan daalt de hoeveelheid fijn stof in de lucht. Ook voor onze gezondheid is dat goed nieuws: experts vermoeden dat de verhoogde luchtkwaliteit in China zo’n 50.000 levens kan redden. Alleen is het volgens hen duidelijk dat deze positieve effecten maar van korte duur zullen zijn. 

Economische heropstart

Eenmaal de economie weer op gang komt, is de kans groot dat onze luchtvervuiling zelfs nog groter zal zijn dan voordien. Dat is een scenario dat economen ook vaststellen, bijvoorbeeld na een financiële crisis. Zo vermoedt Jan Brusselaers, milieu-econoom bij de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO), dat de economische activiteit na de crisis heel sterk zal toenemen, wat ertoe kan leiden dat de uitstoot van broeikasgassen de vorige records nog gaat verbreken.

'De coronacrisis heeft ervoor gezorgd dat de duurzaamheidsbeweging haar momentum is kwijtgespeeld'

Jan Brusselaers, milieu-econoom VITO

Meer nog: volgens Brusselaers kan deze crisis het klimaat negatief beïnvloeden, deels omdat het de transitie naar een meer duurzame economie in de weg staat. 'De coronacrisis heeft ervoor gezorgd dat de duurzaamheidsbeweging haar momentum is kwijtgespeeld.' 

De laatste tijd was er een grotere interesse in de overgang naar een meer klimaatneutrale economie, wat van zowel gezinnen als bedrijven een inspanning zou vragen. Nu iedereen zich al moet inzetten om de coronacrisis te bestrijden, zal de interesse om hierna nog eens de klimaatcrisis aan te pakken nog maar klein zijn. 

'De aanpak van de coronacrisis valt natuurlijk totaal niet te vergelijken met het aanpakken van de klimaatcrisis', voegt Brusselaers daaraan toe. De klimaatcrisis aanpakken gaat gepaard met grote economische investeringen en het creëren van nieuwe kansen. Volgens Brusselaers bestaat het gevaar erin dat mensen zullen denken dat ze de maatregelen die we nu moeten volgen nog eens zullen moeten doorstaan om het klimaat te redden. Wie zit daarop te wachten? 

De afvalberg

Hoewel een groot deel van de economie verplicht was de pauzeknop in te drukken, duidt Brusselaers op het feit dat er enkele sectoren zijn die nu kunnen groeien ten koste van anderen. De plasticsector is een voorbeeld: 'Door de lage brandstofprijzen is de productie van nieuwe plastics nu bijzonder goedkoop in vergelijking met gerecycleerd plastic. Daarnaast probeert de plasticsector ook het 'imago' te kweken dat plastic verpakkingen kunnen helpen in de strijd tegen corona, omdat die hygiënischer zijn.' Bij dat laatste heeft Brusselaers zijn bedenkingen, want het virus overleeft minder lang op karton dan op plastic.

Medisch afval kan enkel verbrand worden, omdat recyclage de verspreiding van het virus zou kunnen bespoedigen

Karl Vrancken, onderzoeksleider duurzame materialen bij de VITO, wijst erop dat ook een deel van de sorteersector plat ligt omdat de vraag naar gerecycleerd plastiek enorm gedaald is sinds de niet-essentiële sectoren niet meer draaien. 'Er is op dit moment een soort ophoping van materiaal op de markt dat in de afvalfase vast zit.' Recyclagebedrijven zitten dus met een dubbel competitief nadeel: enerzijds door de lage olieprijzen, anderzijds het niet-functioneren van een deel van de bedrijven waaraan ze leveren.

Verder ligt de berg van het medische afval - denk aan handschoenen of mondmaskers - hoger dan normaal, en wordt dat op de koop toe niet gerecycleerd. 'Medisch afval heeft een volledig eigen circuit', verklaart Vrancken. 'Alles wat mogelijk gecontamineerd is, moet zo goed en snel mogelijk verwerkt worden.' Daardoor kan medisch afval enkel verbrand worden, want recyclage zou de verspreiding van het virus kunnen bespoedigen. 

Belangrijk is dat ook Europa een grote rol speelt in de overgang naar een duurzamere economie, en zij staat momenteel enorm onder druk. Dit baart Brusselaers zorgen: 'Het is maar de vraag hoeveel autoriteit Europa nog zal hebben om na de crisis heel dat duurzaamheidsverhaal op de agenda te houden.'