Studie-inefficiëntie, de keerzijde van toegankelijk onderwijs

Het punt van de prof

14 maart 2022
Opinie
Auteur(s): Philip Dutré
Professor Philip Dutré vindt dat studenten die voor eerstejaarsvakken blijven buizen, moeten veranderen van richting. Een goede studiekeuzebegeleiding is cruciaal.

Vlaanderen kent sinds lang een en relatief goedkoop en toegankelijk hoger onderwijs. Dat is absoluut iets dat we moeten koesteren, maar de keerzijde van de medaille is natuurlijk dat een deel van de eerstejaarsstudenten onvoorbereid aan de start komt, en niet over de nodige voorkennis of studievaardigheden beschikt. 

Dat kan op diverse manieren aangepakt worden. We kunnen werken met bindende toelatingsexamens, een systeem wat vooralsnog enkel voor een beperkt aantal studierichtingen geldt. We kunnen potentiële studenten ook zo goed mogelijk informeren over de verwachtingen aan de start en hen inlichten over hun eigen kennen en kunnen. Niet-bindende ijkingstoetsen spelen daarin een belangrijke rol. Of we kunnen studenten zich een weg laten banen doorheen een parcours van vallen en opstaan en hen diverse pogingen voor allerhande examens aanbieden.

Het systeem van herkansingen voor examens is doorheen de jaren nét iets te veel structureel ingebed geraakt in het studietraject van vele studenten. Uit cijfers van 2016-2017 blijkt dat ongeveer negentig procent van de startende bachelorstudenten géén honderd procent studie-efficiëntie haalt na de eerste zittijd in juni. 

Het aantal aangeboden examenkansen beperken is een goede oplossing

Dat is geen houdbaar model voor een instelling van hoger onderwijs, omdat je daarmee het signaal geeft dat negentig procent van de startende studenten niet in staat is het beoogde studietraject van het eerste jaar binnen de voorziene studietijd af te werken. Het model zou moeten zijn dat – mits de juiste studiekeuze en studie-inspanningen – elke student slaagt op alle examens bij een eerste examenkans.

De vraag is dan hoe we studenten kunnen aanmoedigen om zich in dat model in te schrijven. De aparte herexamenperiode volledig afschaffen (en enkel voorbehouden voor gevallen van ziekte of overmacht) blijkt vooralsnog een stap te ver, maar het aantal aangeboden examenkansen beperken is een goede oplossing. 

In het nieuwe mijlpalensysteem krijgt een eerstejaarsstudent een herkansing voor elk examen, met eventueel een extra academiejaar om dat vak opnieuw op te nemen en een tolerantie van een beperkt aantal niet-geslaagde vakken. Dat is een vrij toegeeflijk systeem, dat elke student in staat zou moeten stellen binnen de twee jaar alle vakken van het eerste jaar met succes te voltooien. Wie ondanks die toegeeflijkheid blijft falen, moet van richting veranderen. Zowel de bredere maatschappij als de student zelf zal beter af zijn.

Het nieuwe mijlpaalsysteem moet gepaard gaan met een goede begeleiding inzake studiekeuze

Dat veronderstelt echter ook dat studietrajecten studeerbaar zijn en binnen de beoogde tijd voltooid kunnen worden door het merendeel van de studenten. Het gebruik van tweede, derde en vierde herkansingen als selectiemechanisme is bij een aantal studierichtingen ingeburgerd, maar de kost, zowel menselijk als financieel, is niet te verantwoorden. 

Daarom moet het nieuwe mijlpaalsysteem gepaard gaan met een goede begeleiding inzake studiekeuze. Een brede en open toegang tot hoger onderwijs behelst immers ook dat die toegang geduid wordt door juiste, maar soms ook voor de student zelf confronterende informatie. Het kan de kwaliteit van ons onderwijs enkel maar ten goede komen.

Professor Philip Dutré is gewoon hoogleraar aan de faculteit Ingenieurswetenschappen, departement Computerwetenschappen.