Psychologe Liesbeth Bogaert onder­zoekt onbewuste onder­drukking van positieve emoties: 'Het is alles­behalve onschuldig'

Onbewust je positieve emoties onderdrukken, het is een fenomeen waar veel mensen schuldig aan zijn. Toch is er nog weinig academische kennis over dit gegeven. Daar probeerde Liesbeth Bogaerts verandering in te brengen met haar doctoraat over dampening. 'Ik wil vooral mijn onderzoek op de kaart zetten om bewustzijn te creëren rond het fenomeen.'

In haar studie valt te lezen dat dampening een manier van omgaan met positieve emoties is, waarbij mensen goede gevoelens onderdrukken. 'En eigenlijk is dat een beetje gek, want uiteindelijk willen we allemaal gelukkig zijn en toch werpen we dat geluk af', zegt ze.

'Ik wilde onderzoeken waarom we dat doen, en hoe dat samenhangt met mentaal welzijn en depressieve klachten. Als ik spreek over positieve gevoelens, heb ik het overigens over alle soorten', vult Bogaerts aan. Niet alleen de highlights in het leven, maar ook de kleine geluksmomentjes zijn dus onderhevig die onbewuste onderdrukking.'

Waarom onderdrukken we die positieve emoties?
Liesbeth Bogaerts: 'Uit het onderzoek blijkt dat mensen hun positieve gevoelens onderdrukken om het contrast met latere negatieve gevoelens te verkleinen. Om te voorkomen dat het verval te groot gaat zijn, vlakken sommige mensen dus liever proactief de toppen van de positieve gevoelens af. Eigenlijk is dampening een soort van zelfbescherming.'

'Daarnaast spelen sociale dynamieken een rol. Als je zelf heel blij bent, ga je al snel denken dat andere mensen je een opschepper vinden. Ook in die context drukken we dat positieve gevoel naar beneden', zegt ze.

'Ten slotte blijkt dat wie sowieso al een minder positief zelfbeeld heeft, in bepaalde gevallen meer aan onbewuste onderdrukking doet. Het psychologische mechanisme treedt in werking omdat de positieve gevoelens botsen met de manier waarop die persoon naar zichzelf kijkt. Om het ongemakkelijke gevoel van die "botsing" te vermijden, haal je de positieve gevoelens liever naar beneden.'

Wat zijn dan de gevolgen van dampening?
'Het is allesbehalve onschuldig. Net zoals blijven vasthangen in negatieve gevoelens, verhoogt ook de onderdrukking van positieve emoties de kans op depressiviteit en andere mentale klachten zoals angst. Uit experimenten blijkt dat je ook effectief triester wordt als je veel dampt. Het is dus niet zo dat je er alleen minder blij van wordt.'

'Het probleem is dat we vaak positieve gevoelens onbewust onderdrukken. Dat is een verschil met bijvoorbeeld piekeren, iets wat we wel opmerken bij onszelf. Met mijn onderzoek wil ik dan ook vooral zichtbaarheid creëren omtrent dampening.'

Zijn er manieren om die onderdrukking tegen te gaan?
'Op een echte behandeling is het nog even wachten aangezien de onderzoeken daarnaar volop lopen. Wel kun je alvast op een eenvoudige manier de dampeninggedachtes laagdrempelig bestrijden middels bewustwording.'

'Gewoon al opmerken dat je een positief gevoel onderdrukt, is een eerste belangrijke stap. Je omgeving speelt op dat vlak een belangrijke rol. Het is vaak veel makkelijker om bij een vriend of een collega op te merken dat die dampt, dan bij jezelf.'

'Vervolgens kan je jezelf dan de vraag stellen waarom je dat doet. En als dat ook lukt dan is terugkeren die initiële positieve emotie eenvoudiger. Je begrijpt dan beter waarom je de neiging hebt om dat positieve gevoel te onderdrukken. Meer nog, als je dan gaat nadenken over hoe het goede moment eruit zag, kan je dat reconstrueren. Wie was er aanwezig op die gezellige kotavond? Welk muzieknummer draaide tijdens mijn klein geluksmomentje? Door jezelf die vragen te stellen, is het mogelijk terug ruimte te geven aan positiviteit.'

Hoe ziet de toekomst van onderzoek naar dampening eruit?
'Met mijn onderzoek heb ik alvast de redenen voor de onderdrukking in kaart gebracht. Nu is het echter zaak om daar een theoretisch model rond te gaan testen met experimenten in het lab bijvoorbeeld.'

'Ook onderzoek naar dampening in andere culturen werpt zich op als een interessante piste. In onze onderzoeksgroep hebben we het mechanisme onderzocht in een Westerse context, maar misschien werkt het anders of is de impact ervan op ons mentaal welzijn anders in minder individualistische culturen waar dat sociale aspect veel meer speelt.'

'Ten slotte lijkt het mij interessant om eens te gaan kijken of positieve gevoelens in het verleden ook al onder de mat geschoven werden. We kunnen daarvoor natuurlijk geen beroep doen op vragenlijsten en interviews, maar eventueel wel op culturele producten. Pommelien Thijs zingt bijvoorbeeld: 'En wat als ik van mezelf niet gelukkig mag zijn?' Langer geleden klonken bij de zangeres Jane Birkin gelijkaardige geluiden, en wie weet dachten ridders hetzelfde.' (lacht)

Heb je vragen of opmerkingen bij dit artikel? Stuur ze ons.