Vlaamse regering bespaart 35 miljoen euro op fundament­eel onderzoek: 'Ze treffen talent en onze kenniseconomie'

De Vlaamse regering bespaart volgend jaar bijna twee miljard euro. Dat maakte minister-president Matthias Diependaele (N-VA) vorige week bekend in de Septemberverklaring. Ditmaal geen besparingen op onderwijs, maar wel op fundamenteel onderzoek. 'Deze besparingen vallen heel moeilijk uit te leggen', zegt vicerector Onderzoeksbeleid Isabelle Huys (KU Leuven).

In totaal zal er 35 miljoen euro bespaard worden op de Bijzondere Onderzoeksfondsen (BOF) van de universiteiten en het Fonds Wetenschappelijk Onderzoek (FWO) – Vlaanderen. 'Ik was heel teleurgesteld toen ik het nieuws hoorde', gaat Huys verder. 'Vanuit politieke kant werd al langer gezegd dat iedereen de besparingen zou voelen, maar ik had niet verwacht dat ze zoveel zouden terugdringen op fundamenteel onderzoek.'

Het is niet de eerste keer dat de Vlaamse regering bespaart op onderzoek. Zo werd het budget dit jaar al verminderd met 14,5 miljoen euro. 'Ik had gehoopt dat we gespaard zouden blijven, gezien de vorige besparingsronde', zegt Huys.

Waarom kiest de Vlaamse regering ervoor om te besparen op onderzoek?
Isabelle Huys: 'Ik kan dat echt heel moeilijk uitleggen. De kenniseconomie is het hart van Vlaanderen en maakt ons uniek. Waarom ze dan precies beslissen om daarop te besparen, daar kan ik alleen maar naar gissen. Want die kenniseconomie zorgt ervoor dat Vlaanderen zich kan profileren op internationaal vlak.'

Wat zullen de gevolgen zijn van deze besparingen?
'Dat is heel moeilijk te voorspellen, want alle gevolgen zullen pas op lange termijn zichtbaar worden. In de eerste plaats draait het rond talent: als er meer druk komt op het aanvragen van mandaten en doctoraten, dan zullen er minder kandidaten zijn die later beroep willen doen op prestigieuze financiering. We hopen ook dat de besparingen niet te veel invloed hebben op de aantrekkingskracht van internationaal talent.'

Zal de besparing ook effect hebben op het onderwijs aan de universiteit?
'De besparingen op onderzoek kunnen inderdaad een weerslag hebben op het onderwijs. Het beste onderwijs wordt namelijk gevoed door nieuwe inzichten vanuit onderzoek. Daarnaast zijn doctoraatsstudenten en postdoctoraal onderzoekers betrokken in onderwijs. Dus onrechtstreeks zal de druk op het onderwijs ook toenemen.'

Zijn er acties die de universiteit zelf kan ondernemen om onderzoekers te helpen?
'Het is vooral belangrijk dat we onderzoekers nog meer ondersteunen. Zeker jonge onderzoekers, want zij zijn de grootste slachtoffers. Daarnaast moeten we op zoek gaan naar alternatieve financiering, zoals schenkers. Ten slotte moeten we de overheid duidelijk maken dat fundamenteel onderzoek belangrijk is. Zowel met cijfers, als met duiding. Zo kunnen beslissingen weloverwogen genomen worden.'

Zullen criteria omtrent FWO-aanvragen nog strenger worden?
'We gaan al een klein beetje die richting uit. Zo hebben ze in de Septemberverklaring van vorig jaar een quotum ingevoerd voor aspiranten in de preselectie. Maar deze besparingsronde ging niet specifiek over een aanpassing van die criteria. Het kan natuurlijk wel een gevolg zijn.'

Het aantal doctorandi in Vlaanderen zit al enkele jaren in de lift. Zullen deze maatregelen het moeilijker maken om de juiste financiering te vinden voor een doctoraat, waardoor het aantal doctorandi opnieuw zal dalen?
'Doctorandi zijn een belangrijke motor van onze kenniseconomie. Het klopt dat dat aantal blijft stijgen, maar de laatste jaren vlakt die groei wel af. Bovendien zijn de BOF/FWO-middelen net een hefboom om ook internationaal financiering te verwerken. Door de huidige besparingen kunnen de slaagkansen binnen BOF en FWO mogelijks dalen en zal er een strengere toegang zijn, waardoor het moeilijker kan worden om financiering voor een doctoraat te verkrijgen.'

'Maar we mogen niet vergeten dat er nog veel andere mogelijkheden zijn, buiten het BOF en FWO, om financiering te krijgen. Dus ik weet niet of die besparing echt zal zorgen voor een serieuze daling in doctoraten in Vlaanderen.'

Zijn er bepaalde groepen of onderzoeksdomeinen die zwaarder getroffen zullen worden dan andere door de besparingsronde? 
'BOF en FWO staan open voor alle onderzoekers, dus de besparingen zullen iedereen treffen. De groepen die er meer beroep op doen, zullen het natuurlijk wel meer voelen. Dat geldt vooral voor onderzoekers die weinig alternatieve financieringsbronnen hebben, hoofdzakelijk inzetten op fundamenteel onderzoek of nog aan het begin van hun carrière staan. De impact zal voelbaar zijn in alle drie de wetenschapsgroepen: humane wetenschappen, wetenschap en technologie en biomedische wetenschappen.'

Heb je vragen of opmerkingen bij dit artikel? Stuur ze ons.