Film­festival geeft acteurs met beper­king een megafoon: 'In een ideale wereld is dit overbodig'

Van 28 april tot en met 2 mei strijkt het DisABILITY Filmfestival weer neer in Leuven. Vijf dagen lang kan je genieten van films, lezingen en sinds dit jaar zelfs een comedy­avond. 'We doen ons best om onszelf heruit te vinden, te vernieuwen en in te spelen op de actualiteit in de filmwereld. Dat loont', zegt Kwinten Van Heden, theatermaker, acteur en bestuurslid van het filmfestival. 

Sinds de start van het festival in 2011 is het festival uitgegroeid tot een vaste waarde in de cultuursector, al is er nog steeds weinig zichtbaarheid bij het grote publiek. 'Dat is iets waar we volop aan werken', vertelt Pieter Verstraete. Hij is een van de oprichters van het festival en professor aan de faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen.

Tijdens zijn lessen viel hem iets op. 'Ik merkte dat ik vaak korte filmfragmenten gebruikte om leerdoelstellingen te realiseren', zegt hij. 'Daar moesten we iets mee doen. Vijftien jaar later bestaat het festival nog steeds. Als ik iets moet kiezen waar ik het meest trots op ben in mijn academische carrière, dan is het dit festival', zegt Verstraete.

Het festival wil aantonen dat er ook kwali­teitsvolle films gemaakt kunnen worden met acteurs met een beperking. Al is in een ideale wereld een festival als dit overbodig, aldus Van Heden. 'Dat zou betekenen dat er genoeg verhalen zijn van acteurs met een beperking', zegt hij. 'Dan is het evident dat de schooldirecteur in een rolstoel zit of het hoofdpersonage in een detectiveserie een auditieve beperking heeft. Maar zover zijn we nog niet.'

Het festival draagt alvast zijn steentje bij door zich zo toegankelijk mogelijk op te stellen. Het zet dan ook heel hard in op toegankelijkheid. 'We zorgen steeds voor voorstellingen in fysiek toegankelijke ruimtes, zodat mensen met een rolstoel ook kunnen komen kijken. Daarnaast voorzien we bij elke voorstelling een tolk Vlaamse gebarentaal, en is er telkens een film met audiodescriptie', zegt Verstraete. 

Festival als megafoon

Hij hoopt dat het festival als een hefboom kan fungeren voor een inclusieve samen­leving. 'Onze grote droom is om een megafoon te worden, zodat de stemmen van mensen met een beperking door zoveel mogelijk mensen gehoord worden', zegt Verstraete. 'Mensen zonder een beperking leven in een totaal andere wereld dan mensen met een beperking. Wij willen een dialoog creëren tussen beide werelden.'

Dat is ook hoe Van Heden drie jaar geleden in aanraking kwam met het festival. Hij gaf toen een lezing over het leven van een acteur met een beperking op de set. Daarbij kwam ook de vraag op hoe het komt dat acteurs met een beperking in Vlaanderen zo weinig zichtbaar zijn. 

'Je merkt dat Vlaanderen daarin achterop loopt. Denk bijvoorbeeld aan de belang­stelling rond de Vlaams-Nederlandse Netflix-serie Blind Sherlock', zegt Van Heden. In die serie speelt Roman het hoofd­personage. Hij heeft een visuele beperking, maar hoort beter dan anderen. Met die vaardigheid helpt hij vervolgens een politie-eenheid. 'Dat zoiets mogelijk was, was een heel nieuw gegeven voor Vlaanderen.'

Die serie toont aan dat de Vlaamse audio­visuele sector vandaag op een kantelpunt staat, vindt Van Heden. 'Iedereen is over­tuigd van de noodzaak om acteurs met een beperking in beeld te brengen. Maar het blijft moeilijk om dat effectief te realiseren.'

Daarnaast blijft de eeuwige discussie of een acteur zonder een beperking een personage met een beperking mag spelen en vice versa levendig. 'Iedereen heeft het recht om een andere rol te spelen: daarom zijn we acteurs geworden', zegt Van Heden. 

'Maar we moeten ook durven zeggen: "Liefste sector, de acteerrollen liggen niet voor het rapen, zeker niet voor acteurs met een beperking. Als je dan zo'n rol met een beperking geeft aan acteurs zonder beperking, wordt ons die kans ook ontnomen."'

Vandaag worden mensen met een beperking vaak gecast in functie van hun handicap. Zo werden de dwergen in de Studio 100-musical Sneeuwwitje gecast omwille van hun fysieke beperking. Het festival hoopt dat te veranderen. 

De kracht van kunst

Dat Vlaanderen achterloopt op vlak van inclusie, is ook iets wat Soehaila Lakhbyaz, spreker op het festival, opmerkt. 'Hier wordt heel hard vastgehouden aan de norm, waardoor minderheden moeilijker kunnen integreren in de samenleving', zegt ze. 'Ik hoop dat dat ooit kan veranderen, maar ik denk dat dat wel heel veel tijd en energie zal kosten.' 

Lakhbyaz zal dit jaar de lezing De Lens van Menselijkheid geven, waarin ze een beeld wil scheppen van hoe inclusie vandaag aan bod komt in de maatschappij. 'Inclusie betekent voor mij ruimte maken voor iedereen, ongeacht de verschillen die er zijn.'

'Dat begint voor mij al aan de keukentafel, niet in een beleidsnota', vervolgt ze. 'Dat gaat over onze basishouding als mens-zijn. Vandaag gebeurt alles heel structureel en top-down, maar dat moet veranderen', zegt ze.

Van Heden beaamt dat, en gelooft daarvoor in de kracht van kunst. 'Wanneer er iets moet veranderen in de samenleving, wordt die boodschap vaak via kunst gegeven. Hoe meer we een handicap normaliseren in films, hoe meer we de maatschappij sensibil­iseren en kunnen laten zien dat wij er ook zijn', zegt hij. 

'Inclusie gaat over de brede maatschappij die zich aanpast aan de minderheid. In mijn huis ben ik volledig valide, want dat is helemaal aangepast aan mijn noden. Het is pas als ik daar de deur buitenga, dat ik invalide word.'

DisABILITY Filmfestival loopt van 28 april tot 2 mei 2026. Meer informatie vind je op haar website. 

Heb je vragen of opmerkingen bij dit artikel? Stuur ze ons.