Psycholoog Tom Van Daele over advies van AI over mentale gezondheid: 'Die chats zijn min­der privé dan je denkt'

ChatGPT wel of niet gebruiken voor advies over mentale gezondheid? Het is een debat dat al enkele weken levendig is, dankzij een YouTube-video van Acid. In zijn video houdt hij initieel een pleidooi voor menselijk contact, maar geeft hij ook aan dat hij zijn zorgen heeft gedeeld met ChatGPT. Hij legt uit hoe hij de chatbot nodig had voor een schouderklopje in een periode die mentaal zwaar voor hem was.

Volgens professor Tom Van Daele, research fellow aan de faculteit Psychologie en Pedagogie aan de KU Leuven en onderzoeker aan Thomas More, is Acid lang niet de enige die beroep doet op ChatGPT voor advies. 'Enkele maanden geleden vroegen wij onder andere eerstejaarsstudenten Toegepaste Psychologie of zij eerder AI gebruikt hadden omtrent mentale gezondheid. Daaruit bleek dat veertig procent dat effectief al had gedaan', zegt hij. 'Dat zijn hoge cijfers, ook in vergelijking met andere internationale studies.'

Van Daele vindt het dan ook noodzakelijk dat dit onderwerp besproken wordt in de media. 'Mensen schamen zich soms nog om te praten over mentale gezondheid', verklaart hij. 'Het is dan wel fijn dat iemand als Acid aangeeft dat het niet goed met hem ging en hij hulp heeft gezocht. Praten over mentale gezondheid is iets wat we als psychologen alleen maar kunnen toejuichen, al zijn er bij AI natuurlijk wel risico's aan verbonden.'

Wat zijn dan zoal de risico's? 
Tom Van Daele: 'Je deelt natuurlijk heel gevoelige en persoonlijke informatie met de chatbot. Het lijkt alsof je intiem aan het praten bent met een luisterend oor, maar daarachter zitten grote bedrijven. Die slaan jouw data op, en je verliest daar een stukje de controle over. Op korte termijn merk je daar natuurlijk niets van. Maar het is belangrijk om te beseffen dat de chat minder privé of veilig is dan je zou denken.'

'Daarnaast kan het advies dat je krijgt soms fout of onvolledig zijn. Artificiële intelligentie plukt informatie van het internet, die niet per se onderbouwd is. Die tools zijn ook heel meegaand. Zo hebben ze de neiging om te bevestigen wat je zegt en lijken ze sympathieke gesprekspartners. Uit ons onderzoek bleek dat de meerderheid van de gebruikers ook aangeeft dat ze het advies wel nuttig vinden. Maar of het echt helpt, is een andere vraag.'

'Mensen denken ook dat de antwoorden die ze krijgen van de chatbot objectief zijn, omdat ze van een computer komen. In realiteit zijn die antwoorden vaak heel gekleurd. Dat beseffen mensen vaak nu nog niet. Dus het is belangrijk om je bewust te zijn van de risico's als je met zo'n chatbot praat, en niet alles te vertrouwen wat die zegt.'

Denkt u dat jongeren artificiële intelligentie nog meer zullen gebruiken in die rol in de toekomst?
'Dat is moeilijk in te schatten. Ik hoop vooral dat jongeren nog altijd zullen kiezen om te praten met een van de Vlaamse chathulplijnen. Daar krijg je gegarandeerd kwalitatieve antwoorden en we hebben er veel in Vlaanderen, zoals de Zelfmoordlijn, Teleonthaal en Awel.'

'Maar ik denk ook wel dat de stap naar AI nog kleiner zal worden, naarmate AI zich meer en meer in ons leven integreert. Ik hoop dat we dan gaan evolueren naar tools die echt gemaakt zijn om advies te geven, en niet gerund worden door hypercommerciële bedrijven die vooral jouw data te pakken willen krijgen.'

In het verleden gebruikten mensen al vaak Google om medisch advies te verkrijgen. In welke mate is dit vergelijkbaar?
'Dokter Google heeft intussen afgedaan. Dokter ChatGPT is een veel uitdagendere concurrent dan dokter Google ooit is geweest. Mensen nemen veel sneller aan wat het zegt, omdat het op een heel natuurlijke manier converseert. Bij dokter Google kon je vaak doorklikken naar websites, waar je correcte informatie kreeg. Bij ChatGPT durf ik mijn hand daar niet voor in het vuur te steken.'

In hoeverre speelt AI al een rol in de lessen Psychologie? 
'Aan Thomas More hebben we een vak "digitale psychologie", maar aan de KU Leuven is dat nog niet expliciet aanwezig. Al kan ik me voorstellen dat er wel aandacht voor is. Psychologen zijn eigenlijk nog niet echt vertrouwd met de digitalisering. Dat heeft ook te maken met de snelheid van de evolutie, waardoor het moeilijk is om onderbouwde adviezen mee te geven aan student-psychologen. Momenteel is er een spanningsveld tussen de snelle evolutie en het nog beperkte aantal grondige studies.

Staan psychologen open voor die vernieuwing?
'Dat wel. Uit een Europese bevraging blijkt dat ongeveer dertig procent van de psychologen aangeeft dat ze AI zelf gebruiken. De adaptatie van AI ligt daarbij veel hoger dan andere adaptaties die we in het verleden hebben gezien. Zo liepen implementaties van apps, websites, en VR veel moeizamer.'

Welke tips zou jij geven aan mensen die nood hebben aan een gesprek, en het moeilijk vinden om daar met mensen uit hun omgeving over te praten?
'Als je het ziet zitten, kies dan zeker voor een chathulplijn waar een professional je kan helpen. Dat kan ook volledig anoniem en ik durf mijn hand er wel voor in het vuur te steken dat je daar kwalitatieve antwoorden gaat krijgen.'

'Maar ik verbied mensen ook niet om met ChatGPT, of andere taalmodellen, te praten. Als je het gevoel hebt dat het helpt, gebruik het dan. Maar praat erover met mensen in je omgeving, zodat die je ook wat kunnen ondersteunen.'

'Daarbij speelt de initiële boodschap van Acids video een grote rol. Het doel van zijn video was om contact met mensen aan te moedigen. Het is jammer dat dat deel ondergesneeuwd is in de media, want hij wilde eigenlijk een pleidooi houden voor menselijk contact. Hij gaf aan om meer met elkaar te praten, liefst niet via berichten, maar minstens bellen. Als je dat doet, en daarnaast gebruikmaakt van ChatGPT, dan maak ik me daar al minder zorgen over.'

Wie met vragen zit over zelfdoding, kan contact opnemen met de Zelfmoordlijn op het nummer 1813 of surfen naar www.zelfmoord1813.be.

Heb je vragen of opmerkingen bij dit artikel? Stuur ze ons.