Boekentips

'Dan verklaren we hierbij het academiejaar 2026-2027 officieel geopend', rector Vermeire en studentenvertegenwoordigers openen het academiejaar.

'Wanneer studenten hun bezorgdheid uiten over besparingen op studietoelagen, dan is dat geen teken van zwakte van onze democratie, maar een teken van haar vitaliteit. Het is goed dat studenten hun stem laten horen.' De universiteit moet een plaats blijven voor kritische stemmen, en studentenengagement is daar een integraal deel van.

De uitspraak in een verwijzing naar de ondertussen goedgekeurde besparing op studiebeurzen door minister van Onderwijs Zuhal Demir (N-VA) die vorig jaar voor veel commotie zorgde. Door de maatregelen moeten beursstudenten – al zijn uitzonderingen mogelijk – 54 studiepunten opnemen om in aanmerking te komen en jonger dan dertig zijn.

Verrassend is de uitspraak van Vermeire niet: na het nieuws dat de Vlaamse Vereniging van Studenten (VVS) de beslissing zou aanvechten bij het Grondwettelijk Hof, liet de KU Leuven in haar reactie weten dat 'het verzet en de actie van VVS tegen de hervorming van studietoelagen begrijpelijk is'.

Net als vorig jaar verwijst Vermeire uitgebreid naar de Verenigde Staten en de politieke beïnvloeding die de universiteiten er ervaren. 'De autonomie van universiteiten staat vandaag wereldwijd onder druk. Dat zagen we het voorbije jaar in de Verenigde Staten, waar onderzoeksfinanciering steeds vaker afhankelijk is van politieke voorkeuren.'

'Wetenschappelijke domeinen die jarenlang als vanzelfsprekend werden beschouwd, komen onder druk te staan wanneer politieke overtuigingen mee bepalen wat onderzocht mag worden en wat niet', vervolgt ze. Maar we mogen de VS vooral niet als een ver-van-ons-bedshow beschouwen. Ook hier moeten we oppassen voor bepaalde narratieven.

'Discussies over welke opleidingen nog bestaansrecht hebben, hoeveel studenten naar STEM-richtingen moeten worden geleid en welke plaats er blijft voor sociale en humane wetenschappen raken aan de kern van die autonomie', zegt ze. 'Universiteiten mogen geen ivoren torens zijn. Maar ze mogen evenmin verlengstukken worden van politieke, economische of ideologische agenda’s.'

Na de drie V's van vorig jaar – vertrouwen, verbinding en vrijheid – spreekt Vermeire dit jaar over haar 'Triple A': ambitie, authenticiteit en autonomie. Een van die ambities is blijven inzetten op artificiële intelligentie. Ze verwijst onder andere naar het AI-bootcamp voor professoren dat vorig academiejaar werd uitgerold. Maar de technologie blijft voor uitdagingen zorgen: AI roept volgens de rector existentiële vragen op over de invulling van de masterproef of andere evaluaties, en de rol van professoren.

Daarom pleit ze voor meer aandacht voor de tekortkomingen van AI: het kan 'geen vertrouwen opbouwen, geen verantwoordelijkheden of engagementen opnemen, en heeft geen besef van rechtvaardigheid.' Zeker dat eerste aspect is niet onbelangrijk voor een rector die met de slagzin 'Bouwen op vertrouwen' haar verkiezingsoverwinning in de wacht kon slepen.

Het Fidelio strijkkwartet zorgt voor een tweede muzikaal intermezzo.

Ook Fien Pauwels, voorzitter van de studentenraad, neemt het woord. 'Rome is niet in één dag gebouwd.'

Pauwels vergelijkt een academische opleiding met het opbouwen van een stad. 'Rome is niet in één dag gebouwd.'

Ze heeft het onder andere over de ijkings-en toelatingsproeven. 'Gerichte en representatieve ijkings- en toelatingsproeven kunnen een hulpmiddel zijn in een goede oriëntering, maar enkel met de nodige ondersteuning.'

Daarnaast pleit ze voor meer engagement bij de studenten. 'Het is geen afleiding van je studie, maar een verrijking.' Pauwels geeft echter wel toe dat het engagement onder druk komt te staan. 'Ook de universiteit moet zo’n plaats zijn, waar naast studeren ook ruimte is voor engagement en ontspanning.'

Ten slotte spreekt ze de studenten van de universiteit aan: 'Laat dit academiejaar een jaar zijn waarin je jezelf ontdekt, waarin je jezelf uitdaagt en kan groeien.'

Melanie Gérard, vertegenwoordiger van het ATP, begint haar woordje met zich te excuseren voor haar West-Vlaams accent. 'Aje een beetje moeite doet, dan zin we stijf goed te verstaan'

'Ook de meest bevlogen mensen raken hun enthousiasme kwijt als ze zich niet begrepen of gehoord voelen', zegt ze. 'Daarom blijft luisteren zo belangrijk.'

'De expertise van het ATP zit niet alleen in hun vakkennis, maar ook in hun ervaring.'

Robin Kelchtermans, vertegenwoordiger van het AAP en BAP, neemt het woord. Hij heeft het over alle onzichtbare taken van het academisch personeel. 'Veel van ons werk is niet zichtbaar', zegt hij. 'Maar als we het niet zien, hoe kunnen we het dan waarderen?'

'We moeten de verantwoordelijkheid van mensen niet als vanzelfsprekend beschouwen', gaat hij verder. 'Misschien verdienen we iets vaker een dankuwel.'

De aula maakt het stil om iedereen te herdenken die het afgelopen jaar is overleden.

Het Fidelio strijkkwartet zorgt voor een muzikaal intermezzo.

De uittredend academisch beheerder van Antwerpen, Yves Stevens, heeft een ingelijst artikel mee, met de titel 'De mooiste campus van de KU Leuven vind je in Antwerpen'. Stevens bedankt ook de studenten van Vlaamse Gebarentaal, die de volledige academische zitting vertolken.

Lieven Buysse, de academische beheerder van Brussel, heeft een paar veiligheidsschoenen mee. De schoenen verwijzen naar de bouw van een nieuwe campus in de hoofdstad van België. 'Het zal een herkenningspunt zijn voor KU Leuven'

Rector Vermeire nodigt de academische beheerders van de verschillende campussen uit om naar voren te komen. Elke beheerder heeft een voorwerp meegenomen dat hun studentenstad of campus symboliseert.

Severine Vermeire's welkomstwoord begon met een opvallende aanspreking. De drie Palestijnse studenten die toegelaten werden tot de KU Leuven, maar niet geëvacueerd worden, noemt ze bij naam. 'Helaas wordt hun komst naar België overschaduwd door een aanhoudend politiek debat, waardoor hun academische toekomst voorlopig in het ongewisse blijft. We hopen hen toch nog spoedig te mogen verwelkomen.' Nog voor ze haar punt wil maken, krijgt de rector applaus van de aula.

Die uitspraak doet ze in navolging van eerdere uitgesproken steun aan de Palestijnse studenten en een open brief, ondertekend door verschillende rectoren, die op 13 september in De Standaard werd gepubliceerd. 'Als rectoren, en met ons vele anderen, zijn wij even verontwaardigd. Het is een kwestie van politieke wil, en die is er duidelijk niet bij iedereen. Het morele kompas van sommige regeringspartners is zoek', klonk het daar.

Ook de uitspraak van Anneleen Van Bossuyt, minister van Asiel en Migratie (N-VA), over het 'domino-effect' dat de evacuatie van de Palestijnse studenten zou kunnen veroorzaken, blijft reacties ontketenen. 'Misschien moeten we dat beeld net omdraaien', zegt Vermeire. 'Ja, deze studenten zetten iets in gang, een domino-effect van hoop, kennis en wederopbouw.'

De aula Pieter de Somer begint vol te lopen.

'Genocide in your name.' De stoet der togati passeert een haag van protesteerders bij het betreden van de Grote Markt. Ze scanderen leuzen, maar verstoren de stoet verder niet.

Veel protestvoerders staan klaar op de Grote Markt. Ze houden een spandoek vast waarop de onderzoeksverbanden van de KU Leuven met Israëlische instellingen opstaan.