"Creationisme is boerenbedrog"

Creationisme aan de KU Leuven: God is niet meetbaar

07 March 2016
Artikel
De ontdekking van een negende planeet in ons zonnestelsel inspireerde theologe Benedicte Lemmelijn tot een blogpost. Die viel echter niet bij iedereen in goede aarde.

Astronomen vermoedden al een tijdje het bestaan van deze Planet Nine, maar het bewijs werd pas enkele weken geleden geleverd. Wetenschappers kunnen de planeet immers niet rechtstreeks waarnemen, maar leiden haar aanwezigheid af door de invloed die ze uitoefent op nabijgelegen dwergplaneten.

Creationisme light?

In een blogpost vergeleek Benedicte Lemmelijn, hoogleraar aan de faculteit Theologie, deze wijze van redeneren met de manier waarop gelovigen naar God kijken. "Sommige mensen bewonderen alles in de natuur zo, dat bij hen het idee ontstaat dat er méér moet zijn. Op dezelfde manier hebben de fysici gekeken naar Planet Nine – ze zagen enkel wat de gevolgen waren van de planeet, niet de planeet zelf. Die analogie verwonderde mij en daarom schreef ik die blog,” laat ze weten.

"Het ruikt allemaal net iets te veel naar intelligent design"

Tom Wenseleers, evolutiebioloog

Al snel kreeg Lemmelijn kritiek over zich heen. Onder andere Lieven Scheire sprak in een tweet van "creationisme light". "Ik vond het al bij al een redelijk onschuldige blogtekst, die in de lijn lag van wat ik zou verwachten," nuanceert Tom Wenseleers, evolutiebioloog aan de KU Leuven, "maar het ruikt allemaal net iets te veel naar intelligent design ."

Die theorie ontkent de evolutie niet, zoals creationisme dat wel doet, maar zegt dat de wereld zo complex is dat ze wel het werk moet zijn van een hogere macht. "Ze proberen het creationisme in een iets wetenschappelijker klinkend jasje te steken, maar het blijft even absurd natuurlijk," benadrukt Wenseleers scherp.

Creationisme en de universiteit

Het is niet de eerste keer dat de KU Leuven in opspraak komt door beschuldigingen van creationisme. In 2011 was er een rel rond een lezing gegeven door een volgeling van de Turkse creationist Harun Yahya, die een Atlas Of Creation bij elkaar schreef. "Die lezing vond ik hoogst choquerend," zegt Wenseleers, "mede omdat Yahya betrokken is bij allerlei criminele feiten en op dat moment zelfs veroordeeld was tot een gevangenisstraf."

Ook aan de faculteit Theologie klinkt het streng: "Creationisme is boerenbedrog," benadrukt Johan Verstraeten, theoloog verbonden aan de onderzoekseenheid Theologische en Comparatieve Ethiek, "Het is wetenschappelijk gewoon onhoudbaar."

"Waar men wel vragen over kan stellen, ook wetenschappelijke, is of alles puur toevallig is," gaat hij verder," bijvoorbeeld over het zogenaamde toevalsdenken van Monod. Maar dat is gewoon een filosofische interpretatie van feiten.”

Is er dan geen enkele plaats voor creationisme aan de universiteit? "Het is het recht van studenten of mensen die ergens een site hebben of een blog om een mening te hebben," zegt Verstraeten. Creationisme doceren is volgens hem echter geen optie aan een wetenschappelijk instituut. Ook Wenseleers stelt dat zo'n blogbericht wel moet kunnen, "zolang het niet de kant op gaat van bepaalde Amerikaanse universiteiten, waar geen evolutietheorie meer onderwezen mag worden. Dat is echt problematisch."

Redeneren versus bewijzen

Er kwam vooral veel reactie op de manier waarop Lemmelijn indirect denken gebruikt in haar betoog, onder andere van Tim Smits, verbonden aan het instituut voor Mediastudies. "Bij een indirect bewijs probeer je eigenlijk een theorie te verwerpen. Als die niet verworpen kan worden, moet je hem dus aannemen," legt Smits uit. "Lemmelijns godsbewijs gaat daarentegen juist om het vinden van redenen waarom die theorie juist is. Dat is een hele andere manier van denken."

"Een duidelijk teken van creationisme zag ik niet"

Sylvia Wenmackers, wetenschapsfilosofe

Lemmelijn benadrukt dat ze geen wetenschappelijke methode heeft gebruikt: “Ik heb de indruk dat de positieve wetenschappers denken dat ik beslag wil leggen op hun mehtode om te zeggen dat God er is, maar dat heb ik niet gedaan en dat heb ik ook niet willen doen. Ik wilde enkel zeggen dat de redeneringen op elkaar leken, geen parallellen trekken.”

Sylvia Wenmackers, wetenschapsfilosofe aan het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte, vult aan: "Een duidelijk teken van creationisme zag ik niet noodzakelijk, wel een foute opvatting over wat wetenschappelijk denken inhoudt."

"Deductie laat je enkel toe uit aannames steeds smallere conclusies te trekken," gaat Wenmackers verder, "in tegenstelling tot inductie en abductie, waarbij je meer buiten de contouren kan denken." In de exacte wetenschap is dit een courante manier van redeneren, "maar het is geen bewijsvoering."

Planet Nine is de naam van een reusachtige ijsplaneet die rond de zon zou cirkelen in een baan ver buiten die van Neptunus. Een jaar op de planeet zou tussen de 10.000 en de 20.000 jaar duren.