Tijd voor bedenktijd

Splinter

06 maart 2018
Splinter
Auteur(s): Vincent Cuypers
Enige bedenkingen over bedenkelijke uitingen en de nood aan bedenktijd. Een kwinkslag.

Er worden de laatste tijd wel eens vragen gesteld over de mindere kanten van sociale media. Dankzij Facebook, Twitter en aanverwanten heeft nagenoeg iedereen toegang tot het maatschappelijk debat, op papier een enorme stap vooruit op de weg naar echte democratie. Toch lijkt de kwaliteit van dat maatschappelijk debat er niet altijd op te verbeteren: van de gewone man in de straat tot hoofdredacteurs, staatssecretarissen en presidenten. Een groot deel van de maatschappij is verzeild geraakt in een moddergevecht dat aan de slagzin 'verba volant' een geheel nieuwe betekenis geeft: Twitter is verworden tot een onophoudelijke tennismatch, en men moet over bovenmenselijke krachten beschikken om alle ballen terug naar de overkant te kunnen slaan.

In een dergelijke context is eerst schieten en dan denken de enige manier om te overleven. Men vergeet echter soms dat 'scripta manent' ook nieuwe betekenissen krijgt: niets vluchtiger dan een tweet, tot men enige jaren later een carrière ambieert bij pakweg de VRT of in de politiek, en eventuele vijanden de sloot op oude koeien beginnen uit te spitten.

Om de zaak leefbaar te houden lijkt mij de tijd gekomen om de 'bedenktijd' in te voeren. Het systeem is heel eenvoudig: na het opstellen van de tweet of het Facebookbericht, wordt men verzocht een tiental minuten te wachten, waarna men het bericht herleest en eventueel tot publicatie kan overgaan. Zo kan men, eens men wat afgekoeld is, oordelen of men niets doms heeft gezegd of niemand beledigd heeft. Ook de relevantie van het bericht kan nog eens worden beoordeeld. Besluit men dat er iets schort, dan kan men van het publiceren afzien, of de zaken anders formuleren, waarna eventueel, dat staat open voor discussie, de bedenktijd terug ingaat.

Men zal natuurlijk zeggen dat een dergelijke maatregel het debat volledig fnuikt: hoe kan men tegensprekelijk debatteren als men telkens een tien minuten moet wachten om te kunnen reageren? De 'bedenktijd' zorgt er echter voor dat de essentie van het debat veel beter naar boven komt: omdat men zich moet beperken, neemt de hoeveelheid debat af, maar de kwaliteit er van neemt toe. De kans dat er achteraf 'stommiteiten' te betreuren vallen wordt ook beperkt. Overigens kan men zich tijdens de verplichte wachttijd volledig concentreren op zijn dagtaak: de economie kan er dus maar bij winnen.

Mijns inziens gaat het hier niet om een disproportionele inperking van de vrijheid van meningsuiting. Men mag immers alles zeggen, men moet alleen een tiental minuten wachten. Men mag ook niet vergeten dat het politieke recht om vrij je mening te uiten je niet ontslaat van de morele plicht om over die mening en de uiting ervan grondig na te denken.

Toen Odysseus met zijn bemanning het eiland naderde van de Sirenen, bevallige nimfen wiens gezang zo betoverend is dat elk schip er op de kliffen liep, stopte hij was in de oren van zijn mannen en liet zichzelf vastbinden aan de mast, opdat zij aan het gezang zouden kunnen weerstaan. Dat verhaal wordt vaak gebruikt om aan te tonen dat men soms op voorhand maatregelen moet treffen opdat de rede altijd overeind blijft, ook als passie of drift ons even overmannen. Op sociale media wil die passie wel eens oplaaien. De 'bedenktijd' kan ons daarvoor een spiegel voorhouden.

De Splinter bevat een mening van de auteur. Ze bevat niet de mening van de redactie.