KU Leuven paste voor eredoctoraat aan VN-rapporteur voor Palestina

Op donderdag 2 april reiken de UAntwerpen, UGent en VUB een gezamenlijk eredoctoraat uit aan de Italiaanse juriste Francesca Albanese. Zij is speciaal rapporteur van de Verenigde Naties voor de bezette Palestijnse gebieden. Ook de KU Leuven werd daarvoor uitgenodigd, blijkt uit een reconstructie van Veto. De universiteit paste in het najaar van 2025.

Albanese verwierf de voorbije jaren internationale aandacht voor haar pogingen om de oorlog en misdaden door Israël in Gaza en andere Palestijnse gebieden onder de aandacht te brengen. 

In conservatieve kringen wordt ze ervan beschuldigd activistisch en partijdig te zijn, of zelfs een handlanger van Hamas, de terroristische organisatie die Gaza bestuurt. De drie universiteiten eren haar voor de 'volharding in de strijd tegen structureel onrecht' in die moeilijke omstandigheden.

Te weinig eredoctoraten

Toen zij die uitreiking aankondigden was Albanese al geen onbekende naam aan de KU Leuven. Aan het einde van het vorige academiejaar deed de universiteit een oproep aan haar personeel om kandidaat-eredoctoren voor te dragen, die benoemd zouden worden tijdens het Patroonsfeest van 2 februari 2026. 

De universiteit had al een reeks ere­doctorandi vastgelegd, maar kon ze niet allemaal bereiken. Daarom volgde uit voor­zorg een nieuwe oproep. Een personeelslid van de faculteit Ingenieurswetenschappen droeg samen met Nadia Fadil, professor in de Antropologie aan de KU Leuven, de naam van Albanese voor. 

'We hebben die keuze afgestemd met verschillende collega's en zij steunden ons voorstel', zegt Fadil. Op 30 september volgde de beslissing van de Academische Raad van de universiteit om Albanese niet uit te nodigen voor een eredoctoraat. De Raad baseerde zich daarvoor op een advies van de commissie voor eredoctoraten van de KU Leuven. 

Negatief advies 

Het profiel van Albanese zou te sterk aanleunen bij dat van Hina Jilani, de Pakistaanse juriste en mensenrechten­activiste van wie het eredoctoraat al vastlag. Bovendien had de universiteit al in maart 2025 een eredoctoraat verleend aan de Verenigde Naties, de werkgever van Albanese. 

Dat bij de aanvraag geen personeelslid van de rechtenfaculteit betrokken was, terwijl Albanese gehuldigd zou worden vanwege haar juridische werk, was een derde reden voor dat negatieve advies.

Of enkele controversiële uitspraken van Albanese over Hamas een definitieve rol speelden in die beslissing is niet volledig duidelijk. Fadil vermoedt van wel: 'Ze is heel vocaal over een lopende genocide en haalt daarvoor alle middelen uit de kast. Ze is gecancelled door Israël, wordt bedreigd, is niet meer welkom in het gebied.' 

Op dat vlak zou een eredoctoraat een risico op gezichtsverlies betekenen in conser­vatieve kringen. Na de bekendmaking door de universiteiten van Gent, Antwerpen en Brussel, volgde bijvoorbeeld een veroor­deling door het Vlaamse Forum voor Joodse Organisaties.

Voor zo'n overweging zou Fadil alvast weinig begrip opleveren: 'Voor de mensenrechten strijden doe je niet zomaar aan de koffietafel. Als een conflict achter de rug is, kiest de universiteit voor mensenrechten, maar als het aan de gang is, opteert ze neutraliteit. Zet je je dan werkelijk in voor de mensenrechten?'

Wie doet mee? 

Op het eerste gezicht leek de storm in september te gaan liggen. De Academische Raad wijst wel vaker kandidaten af voor een eredoctoraat en was vrij eensgezind over het dossier rond Albanese. In oktober kreeg haar kandidatuur onverwacht nieuw leven. 

Ook de wending had een voorgeschiedenis. Aan het einde van de zomer stelden de rector van de UAntwerpen en de VUB tijdens een gesprek tussen de vijf rectoren gelijktijdig voor om met zoveel mogelijk Vlaamse universiteiten een eredoctoraat aan Albanese uit te reiken voor maatschappelijke verdiensten. Ook aan hun instellingen circuleerde de naam al langer. 

De UGent besliste vrijwel meteen om deel te nemen. De KU Leuven wachtte even af en uiteindelijk werd het voorstel besproken tijdens de zitting van de Academische Raad in oktober. Toen was duidelijk dat Albanese zelf open zou staan voor de erkenning.

Het voorstel plaatste de universiteit voor een onverwacht dilemma. Als de KU Leuven besliste het eredoctoraat mee uit te reiken, stelde het haar interne procedures in vraag. De interne commissie voor eredoctoraten had eerder een negatief advies gegeven, hoewel het dan vooral ging om de weten­schappelijke verdiensten van Albanese. Als ze vasthield aan dat negatieve advies, zou dat misschien leiden tot gezichtsverlies. 

'Door die omstandigheden werden we als universiteit haast onder druk gezet om een beslissing te nemen', zegt een lid van de raad. 'Maar we wilden niet louter een beslissing nemen uit schrik voor eventuele negatieve reacties', klinkt het elders.

Open gesprek

Volgens verschillende leden van de raad leidde dat tot een open gesprek in oktober, geleid door rector Severine Vermeire. Voordelen en nadelen werden afgewogen, om uiteindelijk vast te houden aan de beslissing van september. De KU Leuven zou passen voor het eredoctoraat. Dat was geen formele beslissing van de Academische Raad, maar een vorm van consensus waarmee de rector aan de slag ging.

Belangrijk bij die overweging was dat een eredoctoraat door vier Vlaamse universiteiten nog nooit voorkwam. Een gemeenschappelijke uitreiking is krachtig omdat ze zo schaars is: aan de KU Leuven klonken stemmen om zo'n symbolisch 'wapen' niet te normaliseren, zodat het bij een latere gelegenheid minder krachtig zou zijn.

Vorige week vroegen de Franse en Duitse regering het ontslag van Albanese voor uitspraken die ze nooit deed. Dat 'Israël de gemeenschappelijke vijand van de mensheid' zou zijn, is een citaat waarvoor volgens De Standaard het nodige knip- en plakwerk nodig was. De UGent, UAntwerpen en VUB houden alvast vast aan hun beslissing.

Heb je vragen of opmerkingen bij dit artikel? Stuur ze ons.