VERSLAG 'HOE DEMOCRATISCH IS ONS HOGER ONDERWIJS?'
Actualiteitscollege over democratisering hoger onderwijs brengt weinig nieuwe inzichten
Maandagavond organiseerde Metaforum, in samenwerking met de KU Leuven, opnieuw een actualiteitscollege. Deze keer probeerden ze een antwoord te bieden op de vraag hoe democratisch het hoger onderwijs is. 'Dat is geen beleid voeren, hier ben je met studenten hun kansen aan het spelen.'
Vanaf het huidige academiejaar komt de overheid met nieuwe voorwaarden voor beursstudenten, waardoor duizenden studenten hun studiebeurs verloren. De maatregel zet een oud debat opnieuw op scherp: hoe toegankelijk is het Vlaamse hoger onderwijs, en wie krijgt er daadwerkelijk kansen? Dé achtergrond voor het actualiteitscollege: 'Hoe democratisch is het hoger onderwijs?'
Tijdens het actualiteitscollege op 9 november, georganiseerd door Metaforum, bogen drie experts zich elk vanuit hun eigen expertise over dit belangrijke vraagstuk. Ook Evelyne Clinkaert, ondervoorzitter van studentenraad Stura, en Joke Vanhoudt van Stuvo schoven mee aan tafel.
'We kijken graag naar het noorden, maar we zijn op veel vlakken geen Noorse welvaartsstaat'
Het publiek zou aula Jean Monnet verlaten zonder al te veel concrete conclusies te horen, al was dat ook niet het opzet van de drie lezingen. De lezingen waren vooral heel technisch en weinig spannend. Enkel Tinne De Laet, coördinator studiebegeleiding aan de faculteit Ingenieurswetenschappen, kon met haar frisse ideeën en kritische bedenkingen haar stempel op de avond drukken.
Studiebeurzen
'Het verlies van de studiebeurs weegt zwaar door op latere onderwijskansen', vertelt Wim Van Lancker, professor sociaal werk en sociaal beleid aan de KU Leuven. 'Onderzoek stelt vast dat mensen die hun beurs verliezen grote kans maken het hoger onderwijs vroegtijdig te verlaten. Daarnaast hebben we cijfers dat per duizend euro extra investeringen in beursgeld, twee of drie extra studenten van een lage sociaal-economische status kunnen studeren.'
In België is het armoederisico van volwassenen die opgroeiden in een gezin dat financieel moeilijk rondkomt 2,6 keer zo hoog als voor wie opgroeide in een gezin dat goed rondkomt. De zwaartekracht van sociale afkomst in België is daarmee één van de hoogste in Europa. 'We kijken graag naar het noorden, maar we zijn op veel vlakken geen Noorse welvaartsstaat', aldus Van Lancker.
'Die afkomst weegt zwaarder dan de studielast', gaat de onderwijsonderzoeker verder. 'Het studierendement is steeds lager bij beursstudenten, omdat die vaak hun studies combineren met werk.'
Hij stelt zich dan ook vragen bij de compatibiliteit van de Vlaamse en federale overheid omtrent werkende studenten. 'Waar de federale overheid mogelijk wil maken dat studenten meer kunnen werken, wil Vlaanderen met haar minimumaantal studiepunten juist dat studenten voltijds studeren. Je moet op het ene niveau meer studierendement behalen, en op het andere niveau meer werken', besluit hij kritisch.
Welvaartseconoom Erwin Ooghe begint zijn pleidooi met cijfers, al blijven nieuwe inzichten uit. Zonder overheidssteun zouden minder begoede maar getalenteerde jongeren moeilijker toegang krijgen tot het hoger onderwijs. Daarmee wijst hij naar de hogere lonen van afgestudeerden. Zij verdienen gemiddeld meer en betalen daardoor later ook meer terug in de vorm van belastingen. 'Subsidies kosten minder dan we denken', pleit hij.
Subsidiëring
Toch is er volgens Ooghe ook een keerzijde aan die subsidiëring. 'Wanneer de kost kleiner wordt, gaan studenten minder inspanningen leveren, en misschien langer studeren dan nodig of geen diploma halen.' Dat 'minder rijke niet-studenten betalen voor de studies van meer welvarende studenten' is voor hem het tweede contra-argument. De herverdeling van geld gaat daarbij van arm naar rijk.
Hoeveel de overheid dan precies moet bijdragen, is volgens Ooghe niet vanzelfsprekend. 'Naarmate we meer subsidiëren, komen er meer belastingen: de fiscale ontvangsten gaan stijgen als subsidies groeien.' Een simulatiemodel toont dat wanneer het inschrijvingsgeld met 100 euro daalt en de overheid dat verschil bijpast, 74 euro daarvan zal worden terugverdiend.
De econoom onderzocht het maximale inschrijvingsgeld voor niet-beursstudenten. Dat bedraagt volgens het simulatiemodel 3870 euro. Er is dus nog marge gezien de huidige inschrijvingskost van 1200 euro. 'We mogen echt niet over het maximale inschrijvingsgeld gaan, dat brengt ons in problemen', legt hij uit. De Vlaamse situatie is volgens Ooghe gunstig. 'Heel veel landen zitten in een gevarenzone. In Vlaanderen is dat niet het geval.'
In zijn slot dicteert de welvaartseconoom een alternatief systeem: een 'puur theoretische' diplomabelasting. 'Je hebt je bachelordiploma behaald en dan betaal je een aantal procent om je studie terug te betalen.' Dat systeem is volgens hem meer solidair. Op die manier kan Vlaanderen zowel haar subsidiegraad behouden als de perverse herverdeling, waarbij niet-studenten meebetalen voor studenten, tegenwerken.
De poort van het hoger onderwijs
Tinne De Laet start haar rede met een disclaimer: 'Ik neem een standpunt in.' Dat blijkt niet gelogen, want de coördinator studiebegeleiding stelt zich tijdens de avond kritisch op tegen de huidige studievoortgangsmaatregelen.
Zij kaart de openheid van het Vlaams onderwijs aan. Vlaanderen doet, op een paar studierichtingen na, geen selectie voor de poort. Door de studievoortgangsmaatregelen, het mijlpaalsysteem en de harde knip, ontstaat er wel een Vlaamse drempel na de poort.
De vraag is of dat wel in het voordeel is van de studenten: 'Elk systeem maakt fouten. Nu maken we de fout alle studenten toe te laten aan de opleiding, ook al hebben ze de startcompetenties niet. De schuld van falen wordt vervolgens bij de student gelegd.'
'Als je als student na twee jaar je eerstejaarsvakken niet hebt gehaald, zijn de gevolgen enorm zwaar'
De Laet denkt hardop na over het invoeren van een minimumlat. Tegenstanders van dit systeem nemen graag de term 'Harvard-aan-de-Dijle' in de mond, een uitspraak die Tinne met aandrang verwerpt. 'Een minimumlat is niet hetzelfde als elitarisme. Onderzoek toont aan dat, als een lat haalbaar is, studenten zich meer inspannen om die te halen.' Daarbij deelt ze mee dat een gesloten deur niet voor altijd gesloten hoeft te blijven: 'Een omweg naar een droom is nog altijd beter dan een doodlopende weg.'
Met een minimumlatsysteem gelooft de professor dat studenten meer kansen zullen krijgen. Van de huidige beperkingen op studievoortgang is ze absoluut geen fan: 'Er moet een opbouw zijn. Als je als student na twee jaar je eerstejaarsvakken niet hebt gehaald, zijn de gevolgen enorm zwaar. Dat is geen beleid voeren, hier ben je met studenten hun kansen aan het spelen.'
Heb je vragen of opmerkingen bij dit artikel? Stuur ze ons.
