De 'Nobelprijs' voor Statistiek draagt de naam van een professor emeritus van de KU Leuven

Professor emeritus Peter Rousseeuw reikte op 4 november de prestigieuze prijs voor de Statistiek uit die zijn eigen naam draagt. De ontwikkelaars van de programmeertaal met de weinigzeggende naam R namen die in de Universiteitshal in ontvangst. 

Rousseeuw werkt al zijn hele leven lang in de statistiek. 'Dat is een onderzoeksdomein dat niet zo heel veel aandacht krijgt in de media momenteel. Op deze manier probeer ik meer bekendheid te geven aan de statistiek', vertelt hij. 

Sinds 2022 reiken Rousseeuw en de jury de prijs tweejaarlijks uit voor een belangrijke prestatie binnen de statistiek. Het wordt dan ook soms de 'Nobelprijs voor de Statistiek' genoemd. 'Dat komt doordat het de grootste prijs is in het domein en hetzelfde bedrag uitgedeeld wordt als bij een Nobelprijs. Er bestaan andere prijzen voor statistiek, maar die zijn veel kleiner. Mijn idee was dat de grootte van de prijs meer aandacht zal trekken.'

De Nobelprijs deelt prijzen uit in verschillende domeinen, zoals natuurkunde, scheikunde en geneeskunde. Maar in geen enkel domein in de wiskunde kan je een Nobelprijs winnen. 'De Nobelprijs was het testament van één persoon en hij vond vijf onderwerpen erg belangrijk. Meneer Nobel was een chemisch ingenieur, maar hij was geen wiskundige', legt Rousseeuw uit. 

Prijzengeld

Wat deze prijs onderscheidt van andere kleinere wetenschapsprijzen is de omvang van het prijzengeld. Die is één miljoen dollar, wat omgerekend ongeveer evenveel is als wat je krijgt bij het winnen van een Nobelprijs. 

Maar hoe komt Rousseeuw aan al dat geld? Voor hij aan de KU Leuven doceerde, werkte hij bij een hedgefonds in Wall Street. Hij werkte als statisticus en ontving een deel van de winst. 'De statistiek zegt je wanneer het een goed moment is om aandelen te kopen omdat de markt eigenlijk wat te laag staat, of te verkopen omdat het net wat hoger staat.'  Een deel van dat geld zette hij opzij in een fonds. 'Dat fonds bevindt zich in Amerika en zal daar ook blijven, omdat het daar veel eenvoudiger is. In België zijn de regeltjes veel ingewikkelder.'

De bedenkers achter R mochten dit jaar dat geld in ontvangst nemen. R is een statistische programmeertaal die volledig gratis is en kan draaien op vrijwel elke computer. Zijn voorlopers waren veel duurder. 'In Bell Labs (Amerikaanse onderzoeks- en ontwikkelingslaboratoria, red.) werd een statistiektaal ontwikkeld die S heette, de eerste letter van het woord statistiek. Maar die draaide alleen op heel speciale toestellen die bijna niemand kon betalen.' 

'De oorspronkelijke taal S had krachtige Unix-workstations nodig. In die tijd was de statistische software enorm duur. Een licentie van SAS of SPSS voor één jaar kostte meer dan de prijs van de pc waarop die moest draaien', zegt professor Rousseeuw. Het onderwijzen van statistiek was daardoor heel kostelijk en moeilijk.

In Nieuw-Zeeland waren er twee onderzoekers die wilden lesgeven in de statistiek, maar geen programmeertaal hadden. 'Hun voornamen waren Ross en Robert. Allebei begonnen die met de letter R en bij wijze van grap hebben ze hun taal R genoemd.'

Oorspronkelijk was de programmeertaal enkel bedoeld voor de studenten van Ross en Robert, maar een paar Oostenrijkers besloten het over te nemen en verder te ontwikkelen. Er werden alsmaar nieuwere methodes en soorten statistiek toegevoegd, maar de software bleef gratis. 

Daarna is het verspreid over de hele wereld en is het reusachtig geworden. Al dertig jaar lang organiseren vrijwilligers het project. 'Zij hadden nog nooit erkenning gekregen daarvoor en de jury van de prijs hoopt dat zij die nu wel zullen krijgen.'

Emeritaat

Peter Rousseeuw doceerde negen jaar aan de KU Leuven en ging in 2022 met emeritaat. 'Ik ben op mijn 65 op pensioen gestuurd. Men noemt dat emeritaat, een mooi woord. Maar dat was niet vrijwillig, dat werd gewoon beslist en dat moest gebeuren', vertelt hij. 

In het begin gaf hij les aan de faculteit Bio-ingenieurswetenschappen voor zo'n vierhonderd leerlingen. 'Dat is toch een hele verantwoordelijkheid, want het examen dat je opstelt, bepaalt toch voor een aantal mensen of ze voortgaan in die richting of in een andere richting verzeild geraken.' Hij vond het aangenamer les te geven in de master van Statistiek en Data Science, want daar lag zijn eigen interesse. Dat werd gedaan in kleinere groepen. 

Ook na zijn carrière aan de KU Leuven blijft de meest geciteerde Belgische wiskundige verder onderzoeken. Zo werkt hij bijvoorbeeld met robuuste statistiek. 'Dat is de statistiek die nog werkt als er allerlei fouten in de data zitten.'

Of hij het doceren niet mist? 'Ik heb vooral geen examens meer af te nemen. Dus ik heb eigenlijk meer plezier nu dan vroeger', zegt Rousseeuw. 

Heb je vragen of opmerkingen bij dit artikel? Stuur ze ons.