RECENSIE FILM ★★★★☆
Fjord stelt existentiële vragen, maar geeft geen antwoorden
In Fjord stelt regisseur Cristian Mungiu belangrijke vragen over de spanning tussen twee verschillende culturen. In welke mate mogen migranten trouw blijven aan hun eigen identiteit, of moeten ze zich aanpassen aan hun nieuwe thuisland?
Wat als een conservatieve familie verhuist naar een progressieve samenleving? Mogen zij hun eigen normen en waarden behouden, of moeten ze zich zo snel mogelijk aanpassen aan de nieuwe samenleving? Op die spanning, die nooit losgelaten wordt, beweegt de Roemeens-Noorse film Fjord zich.
De film vertelt het verhaal van de Roemeens-Noorse familie Gheorghiu; vader Mihai (vertolkt door Sebastian Stan), moeder Lisbet (vertolkt door Renate Reinsve) en hun vijf kinderen. Vooral Stan en Reinsve zetten een puike acteerprestatie neer. Hun roots – respectievelijk in Roemenië en Noorwegen zelf – helpen om de geloofwaardigheid van de personages kracht bij te zetten.
Het verhaal gaat van start met de verhuis van het gezin, van Roemenië naar een afgelegen Noors dorpje. De kijker volgt de eerste dagen van de personages in hun nieuwe thuisland. Zowel op de eerste schooldag van de oudste kinderen, als op de eerste werkdagen van de ouders.
Botsende culturen
Het wordt meteen duidelijk dat er veel focus ligt op de taalbarrière tussen het gezin en de Noren. Enkel Lisbet spreekt vloeiend Noors. De rest van het gezin vindt het moeilijker om zich uit te drukken in de Scandinavische taal. Maar dat is niet het enige wat botst tussen de twee contrasterende culturen.
De Gheorghiu's zijn een religieus-conservatief gezin, en voeden hun kinderen ook zo op. Toegang tot het internet is verboden en dagelijks bidden is een must. Dat conservatisme komt duidelijk naar voren bij de kinderen, zoals wanneer de jongste dochter haar lesbische klasgenoot vervloekt. Voor de seculiere Noorse school is dat het eerste teken van kindermishandeling.
En het gaat nog verder, want uiteindelijk zal Child Services, het Noorse Kind en Gezin, aankloppen en de kinderen weghalen bij hun ouders. In de tweede helft van de film volgt de kijker het proces tussen de ouders en Child Services. De kijker ziet vooral twee wanhopige ouders die er alles aan doen om hun kinderen opnieuw bij hen te krijgen.
De Roemeense regisseur Cristian Mungiu koos ervoor om de film te maken vanuit een interesse in de problematiek van het Noorse systeem – heb ik al verteld dat de film gebaseerd is op een waargebeurd verhaal? Mungiu heeft duidelijk zijn huiswerk gemaakt, waardoor de film heel veel informatie wil geven. Misschien wel té veel.
Veel vragen, weinig antwoorden
Tegelijkertijd wordt de kijker aangespoord om actief mee te denken over het proces en het systeem. Mungiu koos ervoor om het verhaal zo neutraal mogelijk te verfilmen, waardoor de kijker er alleen voor staat om te beslissen welke partij het bij het rechte eind heeft.
Daarbij worden heel veel vragen impliciet gesteld: Hoe moeten minderheden (over)leven in de samenleving, en in welke mate moeten zij zich conformeren tot het dominante systeem? Hoe moeten ouders hun kinderen opvoeden? Vragen die geen eenduidige antwoorden hebben.
Hoewel er weinig actie is en het verhaal traag maar zeker opbouwt, verveelt de film haast nooit. Zo worden scènes vaak afgewisseld met rustige natuurfragmenten. Met die beelden toont Mungiu echter hoe dof, kleurloos en steriel Noorwegen is. De scènes vertragen het verhaal en geven het publiek een adempauze om stil te staan bij de ontwikkelingen. De regisseur symboliseert zo de bureaucratie van het land en de kilheid van het systeem.
De mensen van Child Services houden voet bij stuk dat ze het beste willen voor de kinderen, terwijl de kinderen zelf niet gehoord worden tijdens het proces. Het toont de hypocrisie van de ambtenaren, maar zorgt er ook voor dat de gedachten van de kinderen onbelicht blijven. Zo krijgen ze weinig inbreng in het verhaal. Dat is een jammere keuze van de regisseur.
Alle personages verdrinken in de hypocrisie, en maken nauwelijks een evolutie door. In de literatuurwetenschap zouden we ze flat characters noemen. Op het einde van de film lijkt het dan ook dat er niet zo veel veranderd is. Dat is een betreurenswaardige keuze in een film die belangrijke vanzelfzekerheden in vraag stelt.
Heb je vragen of opmerkingen bij dit artikel? Stuur ze ons.