Voor je het weet zit je in Tokio met je prof aan tafel

Tijdens mijn uitwisseling in Tokio leerde ik het Japanse concept nomikai kennen: informele drink- en eetmomenten na de werkuren om banden op te bouwen. Izakaya's en eetcafés zitten ‘s avonds vol met zakenlui in maatpak die samen met hun werkgever een biertje drinken. De strikte werkhiërachie vervaagt er tijdelijk, formaliteiten gelden er maar half.

Ook verschillende professoren nodigden onze klas aan het einde van het semester uit voor zo’n nomikai. Zittend op traditionele tatamimatten spraken we over onze hobby's, terwijl een professor nog eens door de hotpot roerde en warme sake inschonk. Een andere docent stelde aan het begin van het semester voor om maandelijks samen met de klas te lunchen, omdat ze 's avonds liever bij haar kinderen was. Met zowat elke prof heb ik tijdens het semester weleens een tafel gedeeld. In Leuven gebeurt dat niet op die schaal. 

Avondje sumo

Dat is geen toeval. De vakken die ik opnam, werden in groepen van maximaal 20 studenten gegeven. De lessen waren daardoor heel participatief en docenten kenden iedereen bij naam. Soms schrok ik dan ook van de persoonlijke band die zich tijdens de maanden ontwikkelde.

Toen een lesgever zei dat hij na de les een verjaardagsfeestje had, deden we klassikaal zijn vijfjarige zoon de groetjes, en in de kleedkamers van de universitaire sporthal blikte ik met een professor terug op de les van de dag voordien. Afgelopen week nog had een docent een paar tickets over voor een exclusief slotevent van het sumotoernooi in Tokio, en nodigde hij een aantal studenten uit. Het was een unieke ervaring. 

Hoewel er wellicht ook een cultureel aspect meespeelt, is het verschil met Leuven vooral de onderwijsstructuur. In veel opleidingen, zeker in de bachelors van grote richtingen, verschijnt een professor vaak voor een volle aula anonieme studenten. De hoge student-staff ratio aan de KU Leuven, volgens de nieuwste Times Higher Education ranking 37.1 studenten per medewerker, laat weinig ruimte voor persoonlijke relaties. 

Ter vergelijking: de Universiteit van Tokio kent een ratio van 10.2, gelijkaardig aan veel andere universiteiten in de top vijftig. De KU Leuven mag terecht trots zijn dat ze voor een brede groep studenten een topuniversiteit kan zijn, al kunnen we dan niet verwachten dat een prof de volledige aula bij naam kent. 

Dat betekent niet dat nabijheid in Leuven onmogelijk is. In seminaries, werkcolleges of onderzoeksvakken, kennen professoren ons wél bij naam en is er ruimte voor persoonlijk contact. Dat bevestigt dat wanneer onderwijs kleinschaliger wordt, de relatie tussen student en docent meeverandert. Kleinere klassen kosten meer, en met de aangekondigde besparingen van de Vlaamse overheid op het hoger onderwijs komen die onder druk te staan. 

Koester het kleine

Ik genoot wel van de hechtere band die in de kleine Japanse klassen opgebouwd kon worden. Als student voel je je sneller gezien als gesprekspartner, en leer je ook buiten de lescontext bij; tijdens gesprekken op café over wereldpolitiek of onderzoek. Die informele momenten maken de academische relatie minder abstract. 

Toch verdient die nabijheid nuance. Niet elke student voelt zich comfortabel bij informele ontmoetingen met professoren, en die terughoudendheid is volkomen legitiem. Een duidelijke professionele grens blijft noodzakelijk. 

Voor de kwaliteit van een universiteit hoeft de band tussen student en professor niet innig te zijn. Onderwijs kan goed functioneren zonder nabijheid. Wat ik van mijn verblijf in Japan leerde, is dat kleinschalige onderwijsstructuren die band anders organiseren. Dat studenten en docenten elkaar dan als gelijke gesprekspartners ontmoeten, is een grote meerwaarde. Precies daarom verdienen ook in Leuven de kleinere seminaries en onderzoeksvakken het om gekoesterd te worden.

Simon Sterck is Vetoraan en student Rechten aan de KU Leuven.