SPLINTER HOLOCAUST
Herdenking van de Holocaust: onverschilligheid voor het verleden veroorzaakt gruwelen in het heden
81 jaar na de bevrijding van Auschwitz-Birkenau ziet Margot Gheeraerdts toenemende onverschilligheid bij jongeren, met gevolgen voor het heden. 'Erkenning alleen volstaat niet, we riskeren de Holocaust te reduceren tot een abstract historisch feit in een schoolhandboek.'
In een politiek klimaat waarin democratische waarden wankelen, is een terugblik naar ons politiek verleden belangrijker dan ooit. De geschiedenis is meer dan een opsomming van feiten uit het verleden. In het heden moet het dienen als een gids die waarschuwt voor terugkerende tendensen. Vijfendertig jaar voor de Holocaust verwoordde filosoof George Santayana dat idee al treffend: 'Wie het verleden niet kent, is gedoemd het te herhalen.' Sindsdien blijkt de wereld er weinig van te hebben geleerd.
Democratische noodzaak
Directe getuigenissen van de Holocaust worden steeds zeldzamer, en hoe verder een generatie afstaat van de Tweede Wereldoorlog, hoe minder gevoelig ze lijkt voor het leed dat de vernietigingskampen aanrichtten. Dat valt diep te betreuren, want historische empathie is niet enkel noodzakelijk om de miljoenen slachtoffers te herdenken. Het is ook een democratische noodzaak: het houdt de samenleving moreel alert.
Een gezonde democratie steunt niet alleen op wetten en instellingen, maar ook op het ethisch bewustzijn van haar burgers: hun vermogen om onrecht te herkennen en er actief op te reageren, in plaats van het te normaliseren. Dat begint bij maatschappelijke waakzaamheid voor de opgang van extremistische denkbeelden, ongeacht hun ideologische oorsprong.
Zodra de concrete feiten worden gerelativeerd, worden we ook ongevoelig voor het leed dat ze hebben veroorzaakt
Hoewel de Holocaust ons leert welke desastreuze keuzes een overheid maakt wanneer zij zich door haat laat leiden, toont het ons vooral hoe desastreus de gevolgen zijn wanneer die keuzes de samenleving onverschillig laten.
Die les lijkt intussen geleerd: dat de Holocaust ontkennen verkeerd is, staat al lang buiten kijf. Maar het bagatelliseren van de feiten mogen we ook niet tolereren. De wet tegen negationisme erkent dat ook terecht. Niet alleen ontkenning of rechtvaardiging van de Holocaust is verboden, maar ook het minimaliseren ervan. Dat Jean-Marie Le Pen in 2018 het gebruik van gaskamers in de Holocaust een 'detail' uit de geschiedenis noemde, toont de noodzaak voor die wetgeving: zodra de concrete feiten worden gerelativeerd, worden we ongevoelig voor het leed dat ze hebben veroorzaakt.
Onverschilligheid
Historische feiten op die manier minimaliseren, zet de deur open voor onverschilligheid. Erkenning alleen volstaat niet, want we riskeren die duistere pagina uit onze geschiedenis te reduceren tot een een abstract historisch feit in een schoolhandboek. Mensen nemen steeds meer afstand van de gruwelen uit het verleden, en daar moeten we waakzaam voor leren worden.
We bevinden ons immers in een wereld waarin genocidale tendensen worden goedgepraat en het acute leed van de slachtoffers wordt weggedrukt achter terminologische discussies. Ook dat is een vorm van onverschilligheid. Vandaag is een dag van herdenking en inleving. Laat onverschilligheid vandaag niet het verschil maken voor morgen.
Margot Gheeraerdts is Vetoraan en student Politieke Wetenschappen aan de KU Leuven.
