Is dans vergankelijk? 'De bewegingen verdwijnen op het moment dat ze gemaakt worden'

20 februari, een jaar geleden, het STUK-café. De eerste editie van het gloednieuwe dansfestival Body of Work wordt plechtig geopend onder de aanwezigheid van minister van Cultuur Caroline Gennez (Vooruit). Een jaar later is ze niet aanwezig op de tweede editie. Die gaat van start op 25 april, getiteld Re:pertoire.

Gennez schrapte in september van vorig jaar de subsidies voor Body of Work en de bredere danserfgoedwerking van het STUK. Die waren niet structureel, dus konden ze relatief makkelijk geschrapt worden. Nadat het STUK onder meer geld bijeen schraapte bij de Nationale Loterij en de Stad Leuven, kan de tweede editie toch doorgaan. 

Veel fans betuigden hun steun. 'Dat was geweldig. Voor ons voelde dat als een bevestiging van het publiek', zegt Delphine Hesters, curator van Body Of Work. 'Het is nog steeds niet het bedrag dat we aanvankelijk kregen. Het zal dus allemaal een beetje kleiner zijn dit jaar', zegt Hesters. 'Maar we blijven doorgaan.' Voor haar is er weinig keuze. 'Als ons werk zou wegvallen, dan valt er voor de hele danssector een cruciale schakel weg.' 

Dans(erfgoed) 

Body of Work is dan ook niet het typische dansfestival: danserfgoed staat centraal. 'Danserfgoed is geen verleden tijd', kopt de promotekst. En laat erfgoed nu net extra moeilijk bij die kunstvorm zijn. 'Dans is niet hetzelfde als een boek of een film: we hebben geen dansmuseum of dansarchieven. Je hebt de opvoering, en dat is het', zegt Hesters. 

'Dat is de zogenaamde luchtigheid van dans', zegt Rudi Laermans, professor emeritus cultuursociologie aan de KU Leuven én een fervent dansliefhebber. 'De bewegingen verdwijnen op het moment dat ze gemaakt worden.' Dat geldt nog meer voor moderne dans, waar Body of Work zich op richt. 'In ballet kunnen de choreografieën letterlijk in een partituur worden uitgeschreven. Maar voor moderne dans is dat veel moeilijker.'

Vorig jaar was het festival gericht op minimal dance, de Amerikaanse stijl waar Anne Teresa De Keersmaeker op heeft voortgebouwd. Deze editie ligt de focus op danstheater, de tweede grondstroom binnen de hedendaagse dans, met een klinkende naam als Alain Platel. 'Maar de unieke danstaal die Platel hanteert, valt langs geen kanten te codificeren.' 

Dans is voor een groot deel immaterieel erfgoed, zegt Laermans. 'De basis van de kunstvorm is het lichaamsgeheugen. Dat zijn de sporen van het maakproces van de voorstellingen en hun opvoeringen die in de lichamen van de makers zitten. Dat laat geen materiële sporen na. Hoe geef je door wat dansers hebben aangeleverd doorheen het maken van een voorstelling? Hoe bewaar je de kennis die ze opdeden als uitvoerders? Op dat vlak vind ik de erfgoedwerking van het STUK heel belangrijk.'

Verschuivende betekenis

Bij hedendaagse dans speelt notatie bovendien amper een rol. 'Video is dan vaak de enige manier waarop dans verder kan worden overgedragen', zegt Laermans. 'Maar een voorstelling wordt meestal ook slechts vanuit enkele standpunten opgenomen, dus geeft dat nog steeds een partieel beeld.' Maar er is nog een probleem. Het is eigen aan moderne dans dat voorstellingen vaak slechts enkele seizoenen meedraaien. 

'Er zijn weinig hernemingen en weinig repertoire. Dat maakt het voor dans moeilijk om zich in het collectief geheugen te nestelen', zegt Laermans. 'Elke nieuwe generatie heeft eigenlijk geen referentiekader om nieuw werk op te ijken.'

Dat is bij andere kunstvormen anders. 'Je raakt geïnteresseerd in een schrijver omwille van bijvoorbeeld het derde boek, en je kan dan naar de bibliotheek', zegt Laermans. 'Bij een schilder zijn er overzichtstentoonstellingen. Voor dans is het enige wat je kan doen achter een video aangaan.' 

Dat zegt ook Hesters: 'Er zijn nieuwe dansers, maar ook de samenleving is veranderd. Zo verschuift de betekenis van een voorstelling mee. Zelfs voorstellingen in dezelfde tournee zijn elke dag anders. Het publiek ziet dat niet, maar het gezelschap voelt dat wel.'

Wanneer er dan toch werk van wordt gemaakt, hebben bekende dansgezelschappen zoals Rosas bovendien meer middelen om hun eigen archivering op punt te stellen. 'Een middelgroot gezelschap heeft niet de financiële middelen om een stuk te kunnen hernemen of haar eigen voorstellingen te documenteren.' 

In de bres

Het is daar dat de erfgoedwerking van het STUK in de bres springt. 'Danserfgoed dreigt op lange termijn te verdwijnen. Het festival hoopt om zo snel mogelijk ook de minder bekenden van de jaren tachtig en negentig een plek te geven binnen de danserfgoedwerking.' 

Voor Laermans is Body of Work slechts een stapsteen in de goede richting. 'Ik hoop dat men inziet dat dit alleen het begin kan zijn en geen eindpunt', zegt hij. 'Wil je een juiste visie nalaten van het danslandschap van de jaren tachtig of negentig, dan kan je niet enkel de grote dansgezelschappen documenteren.' 

En zo beweegt dans continu tussen 'bewaring' en vergankelijkheid. 'Het is ongelooflijk moeilijk', zegt Laermans. 'De huidige canon van dans blijft kwetsbaar.' En dat zal niet per se snel verbeteren. 

Of de werking rond danserfgoed van het STUK naar de toekomst toe wel structureel subsidies van de Vlaamse Gemeenschap zal ontvangen, is immers nog niet duidelijk. Dat wordt volgend jaar beslist. 'Maar ik laat me vertellen dat er nu wel een opening zou gemaakt worden', aldus Laermans.

Body of Work: Re:pertoire loopt van 25 april tot 13 mei 2026 in kunstencentrum STUK. 

Heb je vragen of opmerkingen bij dit artikel? Stuur ze ons.