Father Mother Sister Brother zet familiedynamiek in de schijnwerpers

De premisse van de film lijkt op het eerste gezicht vrij banaal: drie families op drie verschillende plekken in de wereld – New Jersey, Dublin en Parijs – ontmoeten elkaar in hun ouderlijke woonst. Toch voelt het al vanaf seconde één anders aan dan een klassiek familieverhaal.

Jeff en Emily, een vervreemd broer‑zusduo gespeeld door Adam Driver en Mayim Bialik, openen de film met een autorit door het besneeuwde, rurale New Jersey op weg naar hun vader. Al snel wordt duidelijk dat hun vorige bezoek – aan hem én aan elkaar – al lang achter hen ligt.

In Dublin hangt een gelijkaardige afstandelijke sfeer tussen een moeder en haar twee dochters. Charlotte Rampling speelt de moeder in kwestie, en Cate Blanchett en Vicky Krieps vertolken de rol van haar dochters. Ze komen samen voor de jaarlijkse high tea.

Het derde en afsluitende verhaal volgt Billy en Skye, een jongvolwassen broer en zus, gespeeld door Indya Moore en Luka Sabbat, door de smalle steegjes van Parijs. Zij keren na de dood van hun ouders – die als stewards omkwamen tijdens een vliegtuigcrash boven de Algarve – terug naar het appartement waar ze opgroeiden. 

Hoewel die laatste dynamiek anders aanvoelt dan in de vorige verhaallijnen, worden ook deze scènes gekenmerkt door een subtiele vorm van onwennigheid, en het onvermogen om dit gevoel bespreekbaar te maken.

Jim Jarmusch

De merkwaardigheid van deze film reflecteert de werkwijze van regisseur Jim Jarmusch. Hij staat bekend om zijn experimentele aanpak van storytelling die iedere vorm van omkadering weert. Deze ietwat bizarre keuzes pakken in realiteit vaak goed uit en maken van Jarmusch een boeiende cineast en gevestigde waarde binnen de arthousewereld met titels zoals Paterson en … onder zijn naam.

Ook voor Father Mother Sister Brother startte het schrijfproces op atypische wijze. Zo had hij al langer in zijn hoofd dat hij Tom Waits en Adam Driver als vader en zoon wilde zien in een van zijn films. Anders dan te beginnen met het schrijven van een verhaallijn en van daaruit naar het castingproces over te gaan, vormde het beeld van de acteurs het startpunt voor het creatieproces van de film.

Zwijgen is zilver, spreken is goud?

Wat kenmerkend is voor de drie parallelle verhalen is het gebrek aan dialoog tussen de personages, waardoor ideeën en vermoedens impliciete gegevens blijven. Zo stellen Jeff en Emily zich bijzonder weinig vragen bij de peperdure Rolex om de pols van hun vader, terwijl hij maar moeilijk de eindjes aan elkaar lijkt te kunnen knopen. Naast verwarde blikken en iets dat voor een sullige poging tot confrontatie moet doorgaan, wordt de ontdekking geparkeerd.

Ook in Dublin wordt er als het ware een moeder-dochtertoneel opgevoerd. De bijna poëtische afternoon tea setting voelt breekbaar aan en barst af en toe even, wanneer de jongste dochter net wat te veel van zichzelf toont en de moeder haar ongenoegen moeilijk weet te verstoppen. Maar na enkele seconden stilte en wat gebogen mondhoeken later kan het theatrale spel weer aanvatten.

De verhaallijn in Parijs wijkt wat meer af van dit stramien. Skye en Billy lijken een open en oprechte band te hebben, en wikken en wegen hun woorden minder dan de rest. Toch vertaalt de stilte zich op een ander domein. Tijdens hun bezoek aan het ouderlijk appartement voel je als kijker dat er nog veel vragen overblijven voor hun ouders, die niet meer gesteld kunnen worden.

De oorverdovende stilte die bij deze interacties komt kijken is allesbehalve subtiel. De lading die deze zwijgzaamheid met zich meebrengt, ligt er vingerdik op. De kijker zit gedurende heel het verhaal op het puntje van zijn stoel te wachten tot de bom barst. Maar het verhaal ebt verder in een sfeer van gematigdheid die voor de nodige hilariteit en zelfs herkenbaarheid zorgt.

Symbolische signatuur

Eigen aan het werk van Jarush is de symboliek waarmee gespeeld wordt doorheen het verhaal. De cinematografische rol van geluid en decor is dan ook minstens even belangrijk als het spel van de acteurs. Messen die over porselein schrapen en klotsende suikerklontjes in thee benadrukken het ongemak dat door de film loopt.

Daarnaast speelt water een centrale rol in alle drie de verhalen. Wanneer de vader in New Jersey bijvoorbeeld uitlegt hoe graag hij in zijn schommelstoel zit, en door het raam kijkt naar de beweging van het aanliggende meer, lijkt de tijd even op pauze te staan. Iedereen in de scène legt de volle aandacht even op het wateroppervlak, en lijkt voor een moment te vergeten hoe ongemakkelijk alles wat vooraf ging eigenlijk was.

Ook water in drankvorm blijft een terugkerende factor. Zo wordt er meerdere keren gevraagd of je eigenlijk wel met water kan proosten wanneer hiertoe aanstalten gemaakt wordt. De vraagstelling wordt steeds beantwoord met een effectieve toast, waarbij iedereen even terug naar de essentie wordt gebracht – de tijden waarin samen tafelen normaal aanvoelde.

In een van de eerste scènes zoeft een groepje skaters voorbij. Ze bewegen – duidelijk geamuseerd – met een duidelijk doel vooruit, en komen in meerdere scènes terug. Voeg hier nog de terugkerende vestimentaire keuze voor rood aan toe, en je voelt als kijker hoe Jarmusch op symbolische wijze de verhalen poogt te connecteren. De toevallige wederkerigheden laten je als kijker ook afvragen of ze meer zijn dan louter een verbindingselement, wat het des te interessanter maakt om te observeren.

Wie fan is van een reeks kortverhalen op beeld, die meer met elkaar gemeen lijken te hebben dan ze initieel doen uitschijnen, zal aan zijn trekken komen tijdens het bekijken van Father Mother Sister Brother. Het is zo'n film waar je niet onmiddellijk een waardeoordeel aan kan geven, maar die even moet nazinderen. 

De kans is groot dat je na enkele dagen, wanneer het plaatsvervangende ongemak wat is gaan liggen, tot de conclusie zal komen dat deze blijvende sensatie juist de schoonheid van de hele film samenvat.

Gezien in ZED Cinema.

Heb je vragen of opmerkingen bij dit artikel? Stuur ze ons.