Met vernieuwing en traditie als troef: Japanse keizer bezoekt KU Leuven

Woensdag brengt keizer Naruhito van Japan een bezoek aan KU Leuven. Hij trekt met koning Filip naar imec en de Universiteits­bibliotheek, die een grote Oost-Aziatische boekencollectie bezit. Het bezoek is onderdeel van een staatsbezoek van het keizerlijke echtpaar aan België. 

'Imec staat voor vernieuwing, de bibliotheek voor traditie. De keizer hecht veel belang aan die combinatie', zegt professor Japanse studies Dimitri Vanoverbeke (KU Leuven en Universiteit Tokio). 

Vanoverbeke mag de keizer met enkele collega's in de Universiteitsbibliotheek ont­vangen. 'Een hele eer. Ik heb hem nog nooit mogen ontmoeten.' Samen met professor Jan Schmidt (KU Leuven) heeft hij vier minuten om aan keizer Naruhito een uitleg te geven over de bibliotheek. 'We hebben goed afgesproken wat we gaan zeggen en zullen geen seconde te lang praten. Alles is strak getimed volgens het protocol. Daar houden Japanners ook van.' 

Waarom komt de keizer naar Leuven? Is de universiteit big in Japan? 
Dimitri Vanoverbeke: 'De universiteit is niet alleen big in Japan, maar ook in de rest van de wereld. Ook onze opleiding Japanse Studies heeft een sterke reputatie. Datzelfde geldt voor onze collega's uit Luik en Gent, die aanwezig zullen zijn tijdens het bezoek. Dat we de keizer in Leuven mogen ontvangen, heeft immers ook praktische redenen. Het bezoek sluit aan bij zijn rondleiding in de gebouwen van imec.' 

Waarom trekt keizer Naruhito naar dat onderzoekscentrum? 
'De keizer hecht veel belang aan wetenschap en technologie. Hij is bijvoorbeeld erg geïnteresseerd in watertechnologie. Dat was een reden voor zijn bezoek aan Nederland.'

'Bovendien doen veel Japanse ingenieurs fundamenteel onderzoek naar micro-elektronica. Daarom is imec er bekend als centrum voor innovatie. Die weten­schappelijke reputatie is zeker de belangrijkste reden voor het bezoek.' 

Dat terwijl de keizer zelf geen deals kan sluiten. Hij heeft geen politieke macht. 
'Hij kan wel nieuwe deuren openen om relaties vlotter te doen verlopen. Wanneer de keizer een land bezoekt, is dat een mogelijkheid tot economische, culturele en aca­de­mische interactie. In zijn zog neemt hij bijvoorbeeld veertig Japanse journalisten mee, die allemaal rapporteren over wat hij hier doet.' 

'Als we spreken over Japanse soft power, gaat het al snel over anime, films of mode. Maar ook de keizer heeft op dat vlak een belang­rijke rol te spelen.' 

Tegelijk zet de keizer kennis in als diplo­matiek middel. Hij bezoekt de bibliotheek van een universiteit.
'Ook dat is inderdaad een vorm van soft power. Toen hij uit Japan vertrok voor het bezoek, gaf hij aan dat hij de jonge generatie wilde ontmoeten. Als die generatie goed opgeleid is, dan kan haar kennis volgens de keizer voor vooruitgang en betere relaties zorgen.' 

'Onrechtstreeks heeft dat te maken met de huidige, weinig stabiele wereldorde. Hij geeft een signaal aan Europa dat de twee stabiele democratieën, Japan en de Europese Unie, verder kunnen samenwerken en groeien op basis van kennis. Studenten spelen daarbij een belangrijke rol.' 

In 1921 zette toenmalig kroonprins Hirohito kennis al op een gelijkaardige manier in. Ook hij bezocht toen de Universiteitsbibliotheek, die tijdens de Eerste Wereld­oorlog door Duitse troepen in brand was gestoken. Japan doneerde ook een grote boekencollectie. 
'Inderdaad. Een groep geleerden heeft toen een selectie samengesteld die via die donatie een zorgvuldig gekozen beeld van de Japanse cultuur moest overbrengen. Ze moest daarvoor representatief zijn, en tegelijk gericht op haar mooiste facetten.' 

'Intussen is de collectie erg uniek. Door verschillende aardbevingen en bombardementen tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn sommige boeken zelfs in Japan niet terug te vinden. De boeken spelen ook een diplomatieke rol voor België. Ze trekken Japanse delegaties naar ons land.' 

Hirohito werd uiteindelijk berucht voor het geweld en expansionisme van Japan tijdens de Tweede Wereldoorlog. Daarom moest hij afstand doen van zijn goddelijke status. Kan ook hij ter sprake komen, of heeft hij zich te veel verbrand?
'Dat kan zeker. Hij blijft de grootvader van de huidige keizer. Op politiek vlak heeft de instelling van de keizer vandaag vooral een heel andere betekenis. Je moet een abstractie kunnen maken van wat een keizer toen deed, en het louter symbolische belang dat hij nu kan hebben. Dat verhaal is positief, als vertrekpunt.' 

Tien studenten Japanse Studies mogen met de keizer in gesprek gaan. Wat zal dat voor hen betekenen? 
'Voor hen is het de erkenning van hun hele traject. Ze zijn min of meer aan het einde van hun master- of doctoraatsparcours aanbeland en hebben een harde inspanning geleverd om de taal en cultuur meester te zijn. Een ontmoeting met de keizer aan het einde is de kers op de taart.' 

'Het bezoek maakt duidelijk dat Japanse Studies veel meer omvatten dan enkel taal­beheersing. Het is een volwaardig academisch domein, met een sterke inhoudelijke en wetenschappelijke dimensie. Voor de keizer is het natuurlijk ook een geschikt moment om te ontdekken hoe ver hun kennis intussen reikt.' (lacht)

Zal hij daar tevreden over zijn? 
'Ik ben ervan overtuigd dat hij daar met trots naar zal kijken. De studenten zijn wat zenuwachtig, maar ik heb er alle vertrouwen in dat ze het goed zullen doen.'