'Veel meer dan een onderzoeks­fonds': Japan sluit zich aan bij Horizon Europe

Sinds 30 juli is Japan officieel lid van Horizon Europe, het belangrijkste wetenschap­pelijke financieringsprogramma van de Europese Unie. Via de overeenkomst kunnen Japanse onderzoekers zich aansluiten bij internationale onderzoeksconsortia of deze zelf organiseren, financiering ontvangen, en samenwerkingen aangaan met Europese instellingen.

De onderhandelingen waren in december 2025 al rond, de eerste helft van dit jaar gold een overgangsperiode. Nu is Japan het 23e niet-EU land dat zich aansluit bij de associatie. Hoewel het merendeel van die landen zich wel op het Europese continent bevinden, zijn bijvoorbeeld ook Canada en Zuid-Korea lid.

Onverwacht is die verregaande samenwerking tussen de twee regio's niet: al meer dan vijftien jaar werken ze nauw samen op vlak van wetenschappelijke innovatie. In 2019 werd ook de EU-Japan Strategic Partnership gesloten. 'Horizon Europe past perfect in dat plaatje. Vroeger was de samenwerking eerder economisch, nu ligt de nadruk op het strategische', vertelt Andreas Niehaus, professor Japanse Studies aan de UGent.

Wat betekent de toetreding tot Horizon Europe voor Japan?   
Andreas Niehaus: 'Japan heeft nu toegang tot een van de grootste onderzoeks- en kennisnetwerken ter wereld. Onderzoekers, universiteiten en bedrijven kunnen vanuit de EU financiering aanvragen voor projecten met buitenlandse partners.'

'Japan maakt zich, net als de EU, zorgen over technologische en toeleverings­afhankelijkheden van de Verenigde Staten en China. Daardoor ziet het samenwerking met de EU als noodzakelijk. Al in 2011 werd er een uitgebreide overeenkomst gesloten voor samenwerking op vlak van wetenschap en technologie.'

'De Japanse industrie zal een betere toegang hebben tot kennis en nieuwe ontwikkelingen, maar ook tot jonge talenten uit Europa. Dat is niet onbelangrijk als we nadenken over de krimpende Japanse bevolking en de vergrijzing.'

En wat kan Japan bieden aan de EU?   
'Japan en de EU delen dezelfde wetenschappelijke interesses en verdedigen dezelfde fundamentele waarden, zoals democratie en de vrije markt. Op internationaal vlak staan ze allebei sterker als ze samen die waarden kunnen verdedigen. Ook Europa zal minder afhankelijk zijn van China en de VS. De deelname van Japan aan Horizon Europe zal de Europese concurrentiekracht zeker versterken.'

'Op vlak van technologische ontwikkelingen is Japan een heel grote speler. Ook voor België zal het voor universiteiten en bedrijven gemakkelijker worden om met Japanse collega's in zee te gaan. Denk maar aan Daikin, een Japans bedrijf dat in Gent onderzoek voert naar warmtepompen, of imec, dat onlangs nog keizer Naruhito mocht verwelkomen.'

De bijdrage van Japan zal focussen op de pijler 'Global Challenges'. Wat zegt dat over Japan als land?   
'De uitdaging van het land zit in het oplossen van grote maatschappelijke en economische vraagstukken. Het verhaal heeft een zeer pragmatische kant: onderzoek in Japan moet erop gericht zijn om die concrete problemen op te lossen. Het is ook een van de snelst vergrijzende landen ter wereld, en dat brengt uitdagingen met zich mee voor de gezondheidszorg, de arbeidsmarkt en de pensioenen.'

'Japan zet al lang in op onderzoek binnen die domeinen, en dat kan alleen maar verder versterkt worden. De EU krijgt dus toegang tot top notch onderzoek over problemen waar ook zij steeds meer mee geconfronteerd zullen worden.'

Welk aanzien genieten de Europese universiteiten in Japan?     
'Over het algemeen hebben onze universiteiten daar veel prestige. Dat zie je ook aan de hoeveelheid bilaterale akkoorden en projecten met onder andere Belgische instellingen. In Japan is er veel waardering voor ons fundamenteel onderzoek, de onderzoeksexcellentie en het internationale karakter van onze universiteiten.'

Vorige maand bezocht keizer Naruhito de KU Leuven en imec. Hoe kadert dat bezoek in deze nieuwe samenwerking?
'Naast de historische banden, focuste de keizer tijdens bezoek ook op het belang van wetenschappelijke innovatie. Al zijn de EU en Japan economisch sterk, ze beschikken over relatief weinig klassieke machtsmiddelen, zoals militaire kracht of grondstoffen. Kennis, onderzoek en technologie worden daarom voor de twee steeds belangrijker.'

'En omdat technologische ontwikkeling ook mee de internationale macht van landen of regio's bepaalt, betekent een nauwere samenwerking meer politieke en economische invloed op het wereldtoneel. Op die manier is Horizon Europe veel meer dan alleen een onderzoeksfonds. Het is een echte strategische tool.'

INTERVIEW DIMITRI VANOVERBEKE

Met vernieuwing en traditie als troef: Japanse keizer bezoekt KU Leuven

Heb je vragen of opmerkingen bij dit artikel? Stuur ze ons.