Misschien is GTA VI wel de laatste kans voor de videogame als cultuurproduct

Dark Souls, Overwatch, Grand Theft Auto VI. Staan die woorden cursief? Dan heeft mijn eindredacteur besloten dat het cultuurproducten zijn. Terecht, denk ik. Ik kan me niet voorstellen waarom we een boek of een film wel als cultuurproduct zouden zien, maar een videogame niet. En toch voelt het anders.

Stel je voor: je bent op een leuk kotfeestje, het is hartstikke gezellig en iedereen praat er met elkaar. De ene praat over een saaie film die hij vorige week zag in Cinema ZED, de andere praat over het nieuwste boek dat ze haalde tijdens een midnight release – want dat is blijkbaar terug een ding. Maar ik beeld me de vreemde blikken en dodelijke stiltes al in als je vertelt hoe hard je uitkijkt naar het laatste deel in de Final Fantasy VII Remake-saga.

Publieke debat

Het lijkt wel onmogelijk voor games om toe te treden tot het brede publieke debat. Waar films, literatuur en praktisch elke andere kunst- en entertainmentvorm perfecte gespreksonderwerpen vormen, blijven videospellen de vreemde eend in de bijt. Iedereen kan zich wel iets voorstellen bij genres als true crime, western of klassiek ballet. Maar iedereen begint evengoed te duizelen als ik woorden zoals soulslike of metroidvania bazel.

Het is me niet volledig duidelijk wat hier aan de oorsprong ligt. Het medium van videogames kent geen ellenlange geschiedenis, zoals het geschreven woord dat wel doet. En ook het witte scherm deed al meer dan honderd jaar geleden zijn intrede. Maar de eerste thuisconsole passeerde al enkele jaren geleden de leeftijd van vijftig, en van de impact van games in de algemene zeitgeist lijkt nog steeds geen sprake.

Als in de leeftijd van het medium geen verklaring te vinden is, dan misschien wel in de toegankelijkheid. Een videogame is duurder dan een filmticket of een boek, en vereist daarbovenop vaak nog eens de nodige hardware. Maar moderne smartphones bieden voldoende kans om een eerste stap te wagen. En dat doet de Belg ook: volgens een peiling van Video Games Federation Belgium eerder dit jaar bleek dat ruim 6 op de 10 Belgen tussen de 6 en 75 jaar gamet.

Harde klappen

Waarom de erkenning van videogames uitblijft, zal ik wellicht nooit volledig achterhalen. Maar de erkenning is broodnodig, want het medium krijgt de laatste tijd harde klappen te verduren. Al jarenlang wordt de game-industrie geteisterd door sluitingen van studio's, grote ontslaggolven en marktconsolidatie.

Daarbovenop komt dan nog eens het verwoestende effect van AI op elke creatieve industrie. Concepten van kleine ontwikkelaars worden genadeloos gekopieerd en techbedrijven als NVIDIA en AMD, grootgebracht door de game-industrie, verkopen hun technologieën liever aan de bodemloze geldput van de AI-industrie dan aan een slinkende entertainmentsector.

Daarmee komt de toegankelijkheid van het medium ook in het gedrang. De huidige consoles kenden geen prijsverlaging gedurende de generatie. Sterker nog: de consoles zijn vandaag de dag duurder dan ze waren bij hun lancering in 2020. Voor de volgende generatie, die volgend jaar zou starten, lijkt het nog rampzaliger te worden. Naar alle waarschijnlijkheid gaat de PlayStation 6 pas over de toonbank voor meer dan duizend euro.

GTA als laatste hoop

Al is niet alles verloren. Er is nog één game die wel het debat kan domineren: Grand Theft Auto VI. Die reeks lijkt de ene uitzondering te zijn op de regel. Het enige wat je ervoor nodig hebt om als videogame op te vallen? Een budget van meer dan een miljard dollar en een ontwikkelingstijd van meer dan acht jaar.

Als je dat allemaal doet, dan kan er weleens een conversatie ontstaan rond je cultuurproduct. Het enige wat ons nu nog rest is om die conversatie ook vorm te geven. Zullen we het hebben over die torenhoge productiekosten, of het effect van zo'n release op het BBP door het verhoogde aantal ziektemeldingen?

Of zullen we GTA VI benaderen voor wat het is: een cultuurproduct, meer bepaald een Britse satire over Amerika? Over hoe moeilijk het wel niet is om zo'n satire te schrijven wanneer het land waarmee de spot gedreven wordt steeds verder daadwerkelijk het absurdisme inglijdt. Ik hoop alleszins op dat laatste.

Antonie Schoofs is hoofdredacteur en student Journalistiek aan de KU Leuven.

Heb je vragen of opmerkingen bij dit artikel? Stuur ze ons.