Hoe schrijven in je moedertaal kan bijdragen aan je academische ontwikkeling

Wie vandaag een wetenschappelijke databank opent, kan er niet naast kijken: artikels, abstracts, calls for papers… academisch schrijven gebeurt vooral in het Engels. Aan wetenschap doen is een internationale bezigheid, onderzoekers willen over de grenzen heen met elkaar communiceren en afgestudeerden komen terecht op een globale arbeidsmarkt. Het lijkt dus evident dat studenten getraind worden in het academisch Engels. 

Maar precies door die vanzelfsprekendheid dreigen de voordelen van academisch schrijven in de moedertaal ondergesneeuwd te raken. Goed schrijven is namelijk ook een weerspiegeling van goed denken. Wie helder kan formuleren, heeft meestal duidelijk voor ogen wat hij bedoelt. En net dat denken – het zorgvuldig afwegen, nuanceren, structureren van complexe ideeën – verloopt voor veel studenten het meest vanzelfsprekend in hun moedertaal. 

Een drempel?

Als je nog worstelt met de taal, gaat een deel van de cognitieve energie naar woordenschat, formuleringen en grammaticale correctheid. Dat is logisch, maar het kan in die eerste fasen van de schrijfontwikkeling de diepgang van je redeneringen in de weg staan. Schrijven in de moedertaal kan dan een cruciale stap zijn: eerst leren denken en structureren in een taal die je volledig beheerst, daarna die vaardigheden eventueel overdragen naar een andere taal.

Veel studenten ervaren academisch schrijven in eerste instantie als een drempel. Dat is begrijpelijk: het vraagt inzicht in het genre, maar het vereist ook precisie en discipline. Als die uitdaging meteen in een tweede taal moet gebeuren, kan dat verlammend werken. 

In het Schrijfcentrum van de KU Leuven zien we hoe belangrijk het is voor studenten om 'grip' krijgen op het genre. Daarin zelfvertrouwen kweken resulteert in een stevige basis. Als we dat vandaag serieus nemen, geven we de boodschap dat kritisch, abstract denken in het Nederlands niet alleen mogelijk, maar ook waardevol en welkom is. 

Dit is geen pleidooi tegen het Engels, maar wel voor een doordachte opbouw tijdens het curriculum. Wie in het Nederlands leert wat een scherpe probleemstelling of onderzoeksvraag is, hoe je een literatuuroverzicht kritisch opbouwt of hoe je argumenten formuleert, zal die vaardigheden probleemloos meenemen naar andere talen. 

Bovendien is het Nederlands geen 'randtaal', maar een middelgrote taal met miljoenen sprekers en een rijke academische traditie. Buiten het Nederlandse taalgebied bestaan er tientallen universitaire opleidingen 'Nederlands'. Dat ook wetenschappelijk werk in die taal verschijnt, draagt bij aan de vitaliteit van het Nederlands als wetenschapstaal.

Taal en maatschappij

Universiteiten staan niet los van de samenleving. Onderzoek in domeinen als recht, onderwijs, zorg, communicatie of beleid heeft vaak directe impact op een Nederlandstalige context. Door ook in het Nederlands te schrijven, maken we kennis toegankelijker voor professionals, beleidsmakers en geïnteresseerde burgers. Wetenschap mag dan internationaal zijn, maar ze is tegelijk lokaal ingebed.

Laat me duidelijk zijn: dit is geen nostalgisch pleidooi om terug te plooien op de eigen taal. Bij opleidingen waarin het Engels vanaf de eerste fase prominent aanwezig is, is het van het grootste belang om studenten ook snel en grondig in dat wetenschappelijke genre in het Engels te trainen. Maar laten we het kind niet met het badwater weggooien. Voor de meeste opleidingen geldt dat wie sterk wil schrijven in het Engels, baat heeft bij een stevige basis in de moedertaal.

Academisch Nederlands is geen overbodige luxe in een Engelstalige wereld. Het kan een fundament zijn. En met een stevig fundament kan je nadien hoger bouwen, in welke taal dan ook.

Lieve De Wachter is gewoon hoogleraar verbonden aan het Instituut voor Levende Talen aan de KU Leuven.

Heb je vragen of opmerkingen bij dit artikel? Stuur ze ons.