Het debat met Demir win je met harde feiten, niet met loopjes met de waarheid

Donderdag trok een vierhonderdtal studenten naar Brussel. Ze deden dat voor een nobele zaak: de plannen die minister van Onderwijs Zuhal Demir (N-VA) uitwerkt voor de hervorming van de studievoortgang, kunnen een grote impact hebben op de toekomst van individuele studenten. 

Over de besparingen op studiebeurzen die Demir inplant, berichtte Veto eerder dat ze moeilijk te verantwoorden zijn en grote gevolgen hebben. De studenten protesteerden echter tegen maatregelen die een vervorming zijn van wat echt op tafel ligt. Dat brengt de zaak geen stap verder.

Waar gaat het over? Na een lek in De Morgen raakte in januari bekend dat het kabinet van Demir een plan uitwerkt om de studievoort­gang van studenten aan te scherpen. Toen verantwoordde het dat als een 'denk­oefening', maar die plannen worden steeds concreter. De onderhandelingen lopen volop. 

Mits uitzonderingen zouden studenten ieder jaar minstens 54 studiepunten moeten opnemen. Vandaag zijn dat er 27. Studenten zouden ook, mits diezelfde uitzonderingen, voor tachtig procent van die studiepunten moeten slagen. Lukt dat eenmaal niet, dan staan bindende voorwaarden op het menu. Lukt dat tweemaal op rij niet, dan moet de student de opleiding staken. Te verregaand, schreven we toen.

Loopje met de waarheid

De maatregelen zijn hard, maar niet zo hard als 'Studenten in actie', de organisatie van het protest, die framede in haar flyer en communicatie. Een eerste voorbeeld: 'Maximaal vier examen­kansen per vak.' Dat staat te lezen op haar website en flyers, maar klopt niet.

Wie in het huidige systeem niet slaagt op de vierde kans van een eerstejaarsvak, moet de opleiding inderdaad stopzetten. Enkel een deliberatie of de inzet van tolerantie kunnen nu zoden aan de dijk brengen. 

Het plan van Demir is op dat ene vlak soepeler. Studenten die voor minstens tachtig procent van de studiepunten slagen maar telkens stoten op één vak, hebben recht op een vijfde en zesde examenkans. Dat model heet trissen. Zo protesteren de studenten tegen een loopje met de waarheid. Toegegeven: wij kenden die toegeving initieel evenmin, maar vertellen de onwaarheid niet meer voort.

'Fake news'

Een ander plan: dat voor besparingen op studiebeurzen. De minister wil 34 miljoen besparen op studiebeurzen. Daarom zouden 20.000 beurzen in het gedrang komen, als studenten hun gedrag niet aanpassen. Een houding en besparing waarover veel bezwaren zijn. Daarover berichtten we eerder.

De voorstelling door de actievoerders is opnieuw misleidend. 'Het gaat om een regel die volledig veralgemeend wordt, terwijl veel zaken case per case bekeken moeten worden', zei de voorzitter van de Studentenraad van de UAntwerpen in Terzake. De beurs van studenten die optreden als mantelzorger, zou bijvoorbeeld in gedrang komen.

De realiteit is complexer. Kwetsbare groepen zouden onder een uitzonderingscategorie vallen. Ook daarvoor zijn bezwaren: die groepen zijn juist geneigd om minder op de hoogte te zijn van statuten en uitzonderingsmogelijkheden. Toch vertellen de betogers een verdraaiing van de werkelijkheid. N-VA politicus Koen Daniëls kon in Terzake meteen spreken van 'fake news'. Zo veegt zijn partij de fundamentele kritiek, over de besparing zelf, weg.

Twee plannen gemixt 

Een laatste maatregel op de flyer. 'Te slechte punten? Beurs terugbetalen!' Die maatregel is geen deel van het pakket over de besparing op beurzen, maar deel van het plan over studiebeurzen. De organisatie haalt twee plannen – dat over beurzen is veel concreter – door elkaar. 

Het plan over de terugbetaling, dat Veto in januari uitbracht, is inderdaad proble­matisch. Wie met een beurs in het eerste jaar geen studiepunten scoort en in het tweede niet voor dertig procent van het pakket slaagt, zou zijn studiebeurs moeten terug­betalen. Volgens het kabinet om fraude te vermijden. In realiteit een asociale maatregel, berichtten wij.

De studentenraden die de actie onder­steunen waren in maart allemaal uitgenodigd op een open vergadering van de Vlaamse Vereniging van Studenten. Een kabinets­medewerker gaf daar mee dat die maatregel er in haar gelekte vorm niet zou komen: de commotie na het artikel in Veto heeft gewerkt. Daarover geen woord tijdens de betoging.

Zo mist de betoging haar doel. Door studenten op te trommelen met foute informatie, plaatste de organisatie zichzelf buitenspel. Demir kan de kritiek eenvoudig van haar afduwen: de maatregelen waartegen de studenten protesteren, kloppen niet. 

Een regeringsbron plaatste in De Morgen al vragen bij het protest. Dat blijkt in sterke mate ondersteund door Comac, de studentenafdeling van de PVDA. 'Zo schieten ze zichzelf in de voet. Door het protest te kapen maakt de PVDA het net onschadelijk', klonk het. Niet enkel door onwaarheden ontmijnt het protest zichzelf.

Een loopje met de geloofwaardigheid 

Dat terwijl er zoveel échte problemen zijn met de plannen van Demir. Wat bijvoorbeeld met de vrijheid van onderwijs? Die staat niet op de flyer, maar is verankerd in de grondwet. De studievoortgangsmaatregelen hollen beetje bij beetje de vrijheid van de universiteiten en hogescholen uit om die studievoortgang zelf vorm te geven, klonk het vorige week in Veto.

Een praktischer voorbeeld: wat met volgtijdelijkheden? Als een ingenieurstudent voor het vak 'Beton 1' moet slagen om 'Beton 2' en 'Beton 3' in een volgend jaar te mogen aanvatten, maar niet slaagde voor 'Beton 1', kan het opnemen van 54 studiepunten onmogelijk worden. 

Die argumenten kan de minister niet negeren, omdat ze ze nooit zal kunnen wegwuiven als fake news. Dat is nu wel het geval, en maakt het proces vruchtloos. Meer nog: desinformatie ondermijnt de geloof­waardigheid van studenten­vertegen­woordigers die wel over de échte plannen in debat gaan. Dat kan Comac ongetwijfeld weinig deren. De organisatie wil zich vooral profileren als relevant in het debat.

Een correcter protest kan deugd doen. Enkel als Comac de organisatie niet infiltreert en de échte, harde maatregelen centraal staan, heeft protesteren een groot nut. Dan komen er misschien meer dan vierhonderd studenten op af. 

Pieterjan Douchy is redacteur Onderwijs en student Geschiedenis aan KU Leuven.