Zijn we vergeten dat de natuur niet mag stemmen?

Een recent evaluatierapport van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek schetst een vernietigend beeld over de toestand van de Vlaamse natuur. Organi­saties als Natuurpunt lanceerden een petitie met de duidelijke vraag om een helder en structureel Natuurherstelplan voor Vlaanderen. De kwak en de kluut zouden verongelijkt mee kwetteren, ware het niet dat ze maar al te goed weten dat hun stem toch niet gehoord wordt.

Moraliteit is de lijm van elke ideologie. Zo streeft de moderne democratie het delibe­ratieve ideaal na, gekenmerkt door een inclusief debat. Toch vergeten we steevast een groot deel van de deelnemers te betrekken, die zich niet via het asfalt, maar via de grind- en modderpaadjes een weg naar het kiesbureau zouden banen. Is dat een inclusieve democratie? 

Dat ideaal is nooit gerealiseerd. Het beleid van de Vlaamse regering lijkt moreel te schorten. Politici hebben een andere moraal omarmd: die van de herverkiezing. Als goed beleid vandaag echter wordt opgevat als electoraal overwinteren, dan rest de natuur onvermijdelijk nog weinig zomers.

Voorbij 'rechten'

Discussies over dierenrechten laten het natuurdebat spaak lopen. Het moment is aangebroken om voorbij 'rechten' te kijken, omdat alleen mensen dat concept kunnen begrijpen en het debat zoveel meer omhelst. Een vos zal immers nooit naar het Grond­wettelijk Hof kunnen stappen, maar moeten we hem daarom maar aan zijn noodlot overlaten?

In 1978 maakte ethicus Kenneth Goodpaster een milieufilosofisch onderscheid tussen moral considerability en moral significance. Dat komt erop neer dat we rekening moeten houden met de niet-menselijke natuur, zonder haar daarbij meteen moreel aan mensen gelijk te stellen.

In eerste instantie moeten we uitklaren of iets onze morele aandacht verdient. In tweede instantie bepalen we pas hoeveel aandacht we eraan willen geven. Zo kan je vinden dat je je op een bepaalde manier moreel moet verhouden tegenover een slak, maar dat je gerust op een andere manier met je vader mag omgaan, zonder daardoor een moreel verwerpelijk persoon te zijn.

Een ideale gesprekssituatie zal nooit bereikt kunnen worden door de ongelijke relatie tussen mens en dier. Precies daarom dragen we als mens een essentiële verant­woordelijkheid. Onze relatie tot de niet-menselijke natuur, is er een van menselijke dominantie. Ze verhindert de natuur om haar grieven op de agenda te zetten. Dat verhoogt net onze morele plicht om rekening met de natuur te houden bij onze beslissingen. 

Het is aan ons om de regering erop te wijzen dat dierenrechten geen dierenwelzijn garanderen. Dieren rechten toekennen biedt gemakkelijk gewetensrust, maar voor hen zijn die volstrekt betekenisloos. Zij blijven immers ongehoord bij de verkiezingen. Zijn we vergeten dat kikkers niet mogen stemmen?

Groene wraak

Het ecologisch debacle van biodiversiteits­verlies is een menselijk product, en de natuur heeft onze regeringen daar nooit persoonlijk op kunnen afrekenen. De Vlaamse regering haalt haar doelen niet, en cd&v-voorzitter Mahdi trekt het in 2023 felbevochten stikstofakkoord in twijfel, onder het voorwendsel dat hij onze boeren beschermt. 

Mahdi zou als christendemocraat de rentmeesterethiek moeten uitademen, maar drijft het conflict tussen natuur en landbouw weer op de spits, alsof de twee niet anders dan aartsvijanden kunnen zijn. Het zal pas bij de laatste verkiezingscampagne zijn dat men inziet dat de burger zonder zuurstof geen doordachte keuzes meer zal kunnen maken.

Een democratie die haar morele plicht tegenover de natuur verzaakt voor electoraal gewin, kan zichzelf niet rechtvaardig noemen. Vlaamse regering, het is tijd dat u handen en voeten geeft aan uw natuurbeleid - of pootjes zo u wil. Anders verzaakt u zowel de toekomst van ons milieu, als die van uw kiezers die erin zullen moeten voortleven.

Vic Stuer is Vetoraan en student Politieke Wetenschappen aan de KU Leuven.

Heb je vragen of opmerkingen bij dit artikel? Stuur ze ons.